Chất làm ngọt nhân tạo và các chất làm ngọt không dinh dưỡng hiện được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và đồ uống, thường như lựa chọn để giảm lượng đường thêm vào. Một bài tổng quan hệ thống và phân tích gộp của các nhà nghiên cứu từ Food is Medicine Institute, thuộc Gerald J. and Dorothy R. Friedman School of Nutrition Science and Policy tại Đại học Tufts, đã tổng hợp bằng chứng từ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên và các nghiên cứu quan sát lớn để đánh giá tác động lên kiểm soát đường huyết và sức khỏe chuyển hóa.
Khi tập hợp dữ liệu từ 21 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên người lớn, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng so với đối chứng không chứa calo như nước hoặc giả dược, các chất làm ngọt nhân tạo và các chất ít calo khác có liên quan đến tăng insulin lúc đói và tăng HbA1c, cùng xu hướng giảm độ nhạy insulin. Tác giả chính Meng Wang nhấn mạnh rằng việc so sánh với đối chứng không chứa calo giúp cô lập các tác động sinh lý trực tiếp của các chất làm ngọt, tách riêng khỏi ảnh hưởng của lượng calo.
Một lời giải thích khả dĩ là tác động lên hệ vi sinh đường ruột: các chất làm ngọt đi qua ruột và tiếp xúc với vi khuẩn, và một thử nghiệm sử dụng phân tích hệ vi sinh cùng thí nghiệm chuyển vi sinh từ người sang chuột cho thấy một số chất làm ngọt thay đổi cả thành phần lẫn chức năng của hệ vi sinh. Các nghiên cứu quan sát lớn cũng liên kết việc tiêu thụ các chất này với nguy cơ cao hơn các bệnh tim mạch và chuyển hóa, nhưng nhóm nghiên cứu lưu ý các giới hạn như khả năng người có nguy cơ cao hơn chọn dùng sản phẩm và tính khác nhau giữa các chất làm ngọt khi gộp chung nghiên cứu.
Tác giả cấp cao Dariush Mozaffarian khuyên nên thận trọng: dùng chất làm ngọt ít calo thay cho lượng lớn đường thêm vào, ví dụ nhiều lon nước ngọt, có thể là lựa chọn tốt hơn, nhưng tránh dùng khi có thể vẫn là cách thận trọng. Nhóm cũng nêu một khoảng trống chính sách: quy định ghi nhãn ở Hoa Kỳ yêu cầu liệt kê các chất làm ngọt không dinh dưỡng nhưng không bắt buộc nêu lượng, khiến khó đo lường tiêu thụ trong các nghiên cứu lớn. Bài tổng quan kêu gọi thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên được thiết kế cẩn trọng để nghiên cứu các yếu tố nguy cơ tim mạch – chuyển hóa và cơ chế liên quan.
Từ khó
- phân tích gộp — kỹ thuật kết hợp kết quả nhiều nghiên cứu
- độ nhạy insulin — khả năng cơ thể phản ứng với insulin
- hệ vi sinh — tập hợp vi sinh vật sống trong cơ thể
- thử nghiệm ngẫu nhiên — phương pháp phân chia người tham gia một cách ngẫu nhiên
- giả dược — chất không chứa thành phần hoạt động
- đối chứng — nhóm hoặc chất so sánh trong nghiên cứu
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Dựa trên bài, bạn sẽ chọn thay đường thêm bằng chất làm ngọt ít calo hay tránh dùng chất làm ngọt? Hãy nêu lý do.
- Nhóm kêu gọi thêm thử nghiệm ngẫu nhiên được thiết kế cẩn trọng. Theo bạn, yếu tố nào quan trọng nhất khi thiết kế những thử nghiệm đó?
- Ghi nhãn không bắt buộc nêu lượng chất làm ngọt gây khó khăn cho nghiên cứu. Bạn nghĩ chính sách ghi nhãn nên thay đổi thế nào để giúp cải thiện nghiên cứu và sức khỏe cộng đồng?