Dongbeihua và hài độc thoại Đông BắcCEFR B2
4 thg 3, 2025
Phỏng theo Oiwan Lam, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: nguyen quan, Unsplash
Trong hai thập kỷ qua, sự phổ biến của mạng xã hội và các nền tảng video như Bilibili đã mở rộng khán giả cho hài độc thoại. Kể từ khi Tập Cận Bình nhậm chức năm 2013, kiểm duyệt được thắt chặt và châm biếm chính trị gần như biến mất trên truyền hình và trực tuyến. Điều đó buộc danh hài tìm hướng mới, họ tận dụng tiếng địa phương và tài nguyên văn hóa; trong bối cảnh đó, Dongbeihua — tiếng Quan thoại vùng Đông Bắc — nổi lên thành giọng hài chủ đạo.
Dongbeihua được nói ở Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang và một phần Nội Mông, và có khoảng 100 triệu người nói hoặc hiểu. Vì phát âm gần tiếng Bắc Kinh nên nhiều khán giả hiểu nhưng lại thấy một số cách nói khác thường, và khác biệt này sinh ra trò chữ và tiếng cười. Một vài từ tiêu biểu gồm 貓 / māo được dùng như động từ, 整 / zhěng có nhiều nghĩa, 賊啦 / zéilā nghĩa là “rất”, và 忽悠 / hūyou nghĩa là “lừa”.
Một số định kiến về người Đông Bắc — thẳng thắn, không cầu kỳ, nhiệt tình nhưng hay cãi nhau — góp phần lan tỏa giọng nói này trên toàn quốc. Hài Dongbeihua được chú ý rộng rãi từ thập niên 1990 tại Gala Tết Nguyên đán nhờ nghệ sĩ như Zhao Benshan, nhưng cũng vấp phải tranh luận vì bối cảnh lịch sử của vùng: Mãn Châu từng là khu vực công nghiệp hóa sớm sau thời kỳ đô hộ Nhật Bản (1932–1945) và sau 1949 tiếp tục là trung tâm công nghiệp nặng; cải cách từ giữa thập niên 1990 dẫn tới sa thải hàng loạt và khó khăn kinh tế địa phương.
Năm 2017, một làn sóng phục hưng văn hóa gọi là Dongbei Renaissance bắt đầu sau khi rapper Gem phát hành “Wild Wolf Disco”. Dòng người rời vùng tăng mạnh từ năm 2000 và mười năm sau đó, và nhiều nhà văn cùng phim ảnh hiện đại như Black Coal, Thin Ice (2014), The Shadow Play (2018) và bộ The Long Season (2023) đã tạo nên những khắc họa mới, thường tối hơn. Hài độc thoại cũng dần bao gồm bình luận xã hội; danh hài Li Xueqin được biết đến toàn quốc sau tiết mục năm 2020 nhờ kết hợp hài đen với phê phán về giới và xã hội.
- Vùng nói: Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang, Nội Mông
- Từ đặc trưng: 貓 / māo, 整 / zhěng, 賊啦 / zéilā, 忽悠 / hūyou
- Sự kiện nổi bật: Gala thập niên 1990, Dongbei Renaissance 2017
Từ khó
- kiểm duyệt — kiểm tra và hạn chế nội dung công khai
- châm biếm — mỉa mai, chỉ trích bằng cách khôi hài
- định kiến — ý kiến hoặc đánh giá tiêu cực không có bằng chứng
- phục hưng — sự trở lại hoặc quan tâm văn hóa mới
- bình luận xã hội — ý kiến hoặc phê phán về vấn đề xã hội
- hài đen — hài có nội dung châm biếm tối và nghiêm túc
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Kiểm duyệt chính trị buộc danh hài tìm hướng mới. Bạn nghĩ việc này có lợi và có hại gì cho nghệ thuật hài?
- Bài nói rằng định kiến về người Đông Bắc góp phần lan tỏa giọng nói. Việc sử dụng định kiến trong hài có thể gây hậu quả tích cực hoặc tiêu cực nào?
- Dongbei Renaissance và tác phẩm hiện đại đã tạo ảnh hưởng mới cho hình ảnh vùng Đông Bắc. Theo bạn, khi văn hóa địa phương trở nên phổ biến hơn, điều đó đem lại lợi ích và rủi ro gì cho cộng đồng địa phương?