Đầu tháng 5 năm 2026, cơ quan y tế báo cáo một ổ bệnh nặng ở tỉnh Ituri, và Institut National de Recherche Biomédicale (INRB) tại Kinshasa đã phân tích mẫu máu để xác định tác nhân. Trong vài ngày, chẩn đoán cho thấy đây là Bundibugyo ebolavirus, một chủng hiếm từng được ghi nhận ở Uganda năm 2007 và ở Isiro của DRC năm 2012. Việc xác định nhanh và chính xác này là nền tảng để mở rộng phản ứng y tế.
Đợt dịch Tây Phi 2014–2016 dẫn tới đầu tư vào năng lực châu Phi và thành lập Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) năm 2016. Hiện Africa CDC điều phối tăng cường phòng thí nghiệm quốc gia, đào tạo dịch tễ học và phát triển các mạng lưới giải trình tự gen. Khi WHO tuyên bố bùng phát là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Gây Quan ngại Quốc tế vào ngày 17 tháng 5, Africa CDC liền tuyên bố Tình trạng Khẩn cấp An ninh Lục địa về Y tế Công cộng vào ngày hôm sau để huy động phản ứng nhanh và phối hợp xuyên biên giới.
Cuộc phản ứng khoa học có sự tham gia của Stellenbosch University và nhiều viện nghiên cứu châu Phi. Tại Hội nghị CelebrateLAB West Africa cuối tháng 5 ở Monrovia, Africa CDC khởi động sáng kiến tái sử dụng thuốc do châu Phi dẫn dắt. Đến giữa tháng 6, các nhà tài trợ cam kết US$ 910 million, vượt mức US$518 million mà kế hoạch phản ứng chung công bố tìm kiếm vào ngày 5 tháng 6. Dù có nguồn tài trợ khẩn cấp, đầu tư cho hạ tầng chuẩn bị nền tảng vẫn chưa đủ.
- Những hệ thống cần thiết gồm phòng thí nghiệm được trang bị và giải trình tự gen.
- Cần thêm năng lực tin sinh học và nền tảng thử nghiệm lâm sàng.
- Cơ sở dữ liệu, điều hành khẩn cấp và nhân lực được đào tạo là thiết yếu.
Quỹ và tổ chức như Gates Foundation, WHO, Liên minh châu Âu và đối tác song phương đã hỗ trợ. African Population and Health Research Center vận hành hơn 100 dự án ở 44 quốc gia, và sáng kiến Countdown to 2030 hỗ trợ nhóm ở 34 quốc gia. Consortium for Africa Cross-Border Evidence and Policy Sovereignty đang xây dựng khung quyền sở hữu nghiên cứu quốc gia, trong khi African Medicines Agency thúc đẩy hài hòa quy định. Tại phiên họp thứ 79 của World Health Assembly, các quốc gia thành viên tôn vinh Kenya, Algeria, Burundi, Egypt, Libya, Senegal và Tunisia vì thành tựu y tế công cộng. Đàm phán về phụ lục Pathogen Access and Benefit-Sharing thuộc Thỏa thuận Đại dịch của WHO vẫn tiếp tục và dự kiến có kết quả vào năm 2027.
Nhà khoa học châu Phi đứng ở trung tâm phản ứng. Đầu tư bền vững và có thể dự đoán vào năng lực khoa học và công tác chuẩn bị của châu Phi sẽ giúp kiểm soát các đợt bùng phát dễ dàng hơn và cải thiện an ninh y tế toàn cầu.
Từ khó
- chẩn đoán — xác định bệnh hoặc tác nhân gây bệnh
- năng lực — khả năng và nguồn lực thực hiện công việc
- giải trình tự gen — xác định trình tự ADN hoặc ARN của mẫu
- tin sinh học — sử dụng máy tính phân tích dữ liệu sinh học
- hài hòa — làm cho quy định giống nhau giữa nơi khác
- quyền sở hữu — quyền kiểm soát và quản lý dữ liệu nghiên cứu
- phản ứng — hành động đáp lại tình huống y tế khẩn cấp
- hạ tầng — cơ sở vật chất và hệ thống cần thiết
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Theo bài, vì sao đầu tư bền vững vào năng lực khoa học ở châu Phi quan trọng? Hãy nêu ít nhất hai lý do.
- Trong các hạng mục hạ tầng được liệt kê, bạn nghĩ quốc gia nên ưu tiên mục nào trước? Giải thích ngắn gọn.
- Sáng kiến tái sử dụng thuốc do châu Phi dẫn dắt có thể mang lại lợi ích và thách thức gì trong phản ứng dịch?
Bài viết liên quan
AI mở rộng thông tin sức khỏe tình dục và sinh sản ở Mỹ Latinh
Các tổ chức và nhà nghiên cứu tại Mỹ Latinh đang dùng trí tuệ nhân tạo để cung cấp thông tin về sức khỏe tình dục và sinh sản cho người trẻ và nhóm dễ bị tổn thương. Một số dự án ở Peru và Argentina tập trung giảm rào cản ngôn ngữ, kỳ thị và hạn chế dịch vụ.
