Một nghiên cứu dài hạn do Washington University School of Medicine đồng dẫn dắt cho thấy tofersen, một oligonucleotide kháng cảm nghĩa dành cho dạng ALS do biến thể gen SOD1, có hiệu quả làm chậm tiến triển bệnh và kéo dài sự sống ở nhiều bệnh nhân. Ở Mỹ có khoảng 20,000 người sống với ALS; biến thể SOD1 chịu trách nhiệm cho xấp xỉ 2% trường hợp. Tuổi thọ trung bình ở bệnh nhân SOD1-ALS vẫn thường chỉ khoảng hai đến ba năm kể từ khi xuất hiện triệu chứng.
Tofersen (thương hiệu Qalsody), do nhóm nghiên cứu hợp tác với Biogen và Ionis phát triển, được FDA phê duyệt vào 2023 theo con đường tăng tốc. Thử nghiệm pha 3 kéo dài sáu tháng rồi tiếp tục dưới dạng phần kéo dài mở (open-label extension). Trong 108 người tham gia ban đầu, 46 người hoàn thành theo dõi trong khoảng 3.5–5.5 năm.
Kết quả cho thấy dùng tofersen lâu dài làm chậm tiến triển triệu chứng và tử vong; khoảng một phần tư người tham gia duy trì ổn định hoặc cải thiện chức năng trong gần ba năm, với các cải thiện rõ ở sức nắm tay và chức năng hô hấp. Ít nhất một nửa số người tham gia còn sống gần năm năm kể từ khi bắt đầu, so với thời gian sống điển hình chỉ hơn hai năm sau khởi phát.
- Tác dụng phụ thường gặp: đau đầu, đau do thủ thuật, té ngã, đau lưng và đau chi.
- Chín người (9%) gặp tác dụng phụ thần kinh nghiêm trọng, chủ yếu do viêm, đã được điều trị thành công.
So sánh bắt đầu điều trị ngay và sau sáu tháng không đạt ý nghĩa thống kê ở mốc ba năm; tác giả cho rằng điều này có thể do thiết kế thử nghiệm cho phép chuyển sang dùng tofersen. Một thử nghiệm đa trung tâm đang xem xét liệu tofersen có thể ngăn ngừa hoặc trì hoãn ALS ở người mang biến thể SOD1 nhưng chưa có triệu chứng. Biogen tài trợ và cung cấp thuốc; một số tác giả có quan hệ với Biogen và các điều tra viên đã công bố mối quan hệ tư vấn; Washington University báo cáo không có lợi ích tài chính đối với tofersen.
Từ khó
- oligonucleotide kháng cảm nghĩa — một đoạn phân tử tác động lên RNA bệnh
- biến thể — sự khác biệt trong gen so với bình thường
- tiến triển — sự trở nên xấu hơn của bệnh theo thời gian
- pha 3 — giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trước khi phê duyệt
- tăng tốc — quy trình cấp phép nhanh hơn bình thường
- tác dụng phụ — phản ứng không mong muốn do thuốc hoặc điều trị
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc có thuốc như tofersen sẽ thay đổi cách chăm sóc cho người mang biến thể SOD1 như thế nào? Hãy nêu hai ví dụ cụ thể.
- Dựa trên thông tin về tác dụng phụ và lợi ích, bạn sẽ cân nhắc điều gì khi quyết định dùng một thuốc mới như tofersen?
- Thiết kế thử nghiệm cho phép chuyển sang dùng thuốc có lợi và điều đó ảnh hưởng thế nào đến kết luận nghiên cứu? Thảo luận ngắn về lợi và hại của cách làm này.