LingVo.club
Trình độ
Một công tắc gen giúp bướm bắt chước hoa văn cánh — Trình độ B2 — white and black butterfly perched on brown stem in close up photography during daytime

Một công tắc gen giúp bướm bắt chước hoa văn cánhCEFR B2

31 thg 12, 2025

Phỏng theo U. Chicago, Futurity CC BY 4.0

Ảnh: Marta Costa, Unsplash

Trình độ B2 – Trung cao
6 phút
301 từ

Nghiên cứu công bố trên PNAS mô tả cách một công tắc di truyền duy nhất, gen doublesex, giúp loài bướm swallowtail Papilio alphenor phát triển bắt chước hoa văn cánh. Trong khi khái niệm "siêu gen" thường chỉ nhóm các gen liền kề di truyền cùng nhau, ở trường hợp này doublesex hoạt động một cách độc lập nhưng liên kết với các yếu tố điều hòa bổ sung để thay đổi biểu hiện gen.

Nhóm nghiên cứu, sử dụng giải trình tự bộ gen hiện đại và công cụ thực nghiệm như CRISPR, phát hiện alen mới hầu như không khác về cấu trúc protein. Thay vào đó, alen này đã thu được sáu phần tử điều hòa cis — các đoạn DNA không mã hóa ở vùng lân cận — và chức năng của các phần tử này phụ thuộc vào protein doublesex. Sự phối hợp giữa chúng làm thay đổi cách bật tắt gen, dẫn tới kiểu bắt chước xuất hiện ở con cái.

Kết quả cho thấy con cái phát triển mẫu cánh thay thế bằng cách thêm các đốm cam vào các mảng trắng để bắt chước loài có độc ở xa, còn con đực giữ các mảng trắng tiêu chuẩn trên nền đen. Alen cũng điều hòa một số gene hạ nguồn được biết giúp phát triển bố cục cơ thể và hoa văn cánh. Tác giả chính Nicholas VanKuren và tác giả cao cấp Marcus Kronforst lưu ý rằng phát hiện này chỉ ra nơi cần tìm trong bộ gen các công tắc kiểm soát màu sắc, và các loài có quan hệ có thể chia sẻ cùng cơ chế bắt chước. Nghiên cứu được hỗ trợ bởi National Institutes of Health, với nguồn thông tin từ University of Chicago và đăng lại trên Futurity.

Từ khó

  • siêu gennhóm các gen liền kề điều phối cùng một tính trạng
  • alenphiên bản khác của một gen trong quần thể
  • phần tử điều hòa cisđoạn ADN không mã hóa ảnh hưởng tới gen lân cận
  • biểu hiện genquá trình gen được bật hoặc tắt tạo sản phẩm
  • bắt chướcsao chép đặc điểm loài khác để tránh bị ăn thịt
  • hạ nguồnnằm phía sau trong chuỗi tác động sinh học

Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.

Câu hỏi thảo luận

  • Phát hiện về một công tắc di truyền đơn lẻ sẽ thay đổi cách các nhà khoa học tìm kiếm gen kiểm soát màu sắc trong bộ gen như thế nào?
  • Nghiên cứu dùng CRISPR để kiểm tra chức năng gen. Theo bạn, việc sử dụng CRISPR trong nghiên cứu tiến hóa có lợi ích và rủi ro gì?
  • Bài viết nói các loài có quan hệ có thể chia sẻ cùng cơ chế bắt chước. Bạn sẽ đề xuất thí nghiệm hay quan sát nào để kiểm tra giả thuyết này?

Bài viết liên quan