Một nghiên cứu của Mailman School of Public Health thuộc Đại học Columbia phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cảnh báo rằng biến đổi khí hậu cùng với nồng độ carbon dioxide tăng có thể làm tăng nồng độ thạch tín vô cơ trong hạt lúa. Thạch tín vô cơ, khi kết hợp với oxy hoặc lưu huỳnh, độc tính cao hơn các hợp chất thạch tín hữu cơ và liên quan tới nhiều bệnh nghiêm trọng như ung thư và bệnh tim mạch.
Nhóm nghiên cứu tiến hành thí nghiệm đồng ruộng kéo dài 10 năm trên 28 giống lúa, sử dụng kỹ thuật Free-Air CO2 Enrichment và mô hình hóa để ước tính liều thạch tín vô cơ và rủi ro sức khỏe cho bảy quốc gia châu Á:
- Bangladesh
- Trung Quốc
- Ấn Độ
- Indonesia
- Myanmar
- Philippines
- Việt Nam
Các nhà khoa học nêu ra cơ chế là biến đổi khí hậu làm thay đổi hóa học đất, khiến thạch tín dễ tan hơn và bị cây lúa hấp thụ nhiều hơn. Nếu nhiệt độ và CO2 tiếp tục tăng, gánh nặng bệnh tật do thạch tín có thể tăng đáng kể, đặc biệt ở châu Á trước năm 2050. Tổ chức Khí tượng Thế giới báo cáo nồng độ CO2 đạt 420 ppm vào năm 2023 và các chuyên gia ước tính mức tăng khoảng 2.7 độ C vào năm 2100 nếu chính sách hiện tại không thay đổi, vượt giới hạn 1.5 độ C của Thỏa thuận Paris.
Để giảm thiểu rủi ro, nghiên cứu khuyến nghị lai tạo giống ít hấp thu thạch tín, quản lý đất tốt hơn, cải tiến quy trình chế biến và các biện pháp y tế công cộng như giáo dục người tiêu dùng và giám sát phơi nhiễm. Rửa và nấu kỹ có thể giảm thạch tín trong cơm, và bổ sung khoáng như silic, photpho và sắt trong giai đoạn sinh trưởng giúp giảm hấp thụ. Các nhà lai tạo đã có tiến triển với dòng lúa ít thạch tín nhưng việc áp dụng rộng rãi sẽ cần kinh phí.
Từ khó
- thạch tín vô cơ — chất chứa nguyên tố As ở dạng không hữu cơ
- độc tính — khả năng gây hại cho sức khỏe con người
- mô hình hóa — dùng bản sao giản lược để dự đoán kết quả
- lai tạo — kết hợp cá thể để tạo giống cây mới
- phơi nhiễm — tiếp xúc với chất có hại cho cơ thể
- giám sát — theo dõi thường xuyên để phát hiện vấn đề sớm
- hóa học đất — thành phần và phản ứng hóa học bên trong đất
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Trong bối cảnh Việt Nam, biện pháp nào trong bài bạn cho là dễ áp dụng nhất để giảm rủi ro thạch tín? Vì sao?
- Việc lai tạo giống ít hấp thu thạch tín cần kinh phí. Bạn nghĩ nên ưu tiên ai chịu trách nhiệm tài trợ và vì lý do gì?
- Ngoài các biện pháp kỹ thuật và y tế công cộng nêu trong bài, còn biện pháp nào khác có thể giảm ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến an toàn thực phẩm?
Bài viết liên quan
Cảm biến nhà và AI giám sát sức khỏe người mắc ALS
Nhóm tại University of Missouri thử nghiệm hệ thống cảm biến trong nhà kết hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi thay đổi chức năng ở người mắc xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Dự án xác minh dữ liệu rồi phát triển mô hình dự báo và tích hợp cảnh báo vào chăm sóc lâm sàng.
