Việc triển khai rộng rãi hai vắc-xin mới chống sốt rét đang thay đổi cách kiểm soát bệnh ở châu Phi nhưng không phải là giải pháp duy nhất. RTS,S/AS01 và R21/Matrix-M hiện được cung cấp ở 25 quốc gia như một phần của tiêm chủng định kỳ. Năm 2024, số ca bệnh và tử vong do sốt rét rất cao và ba phần tư số ca tử vong thuộc về trẻ dưới 5 tuổi. Các vắc-xin chỉ bảo vệ một phần và yêu cầu bốn liều, điều này tạo ra yêu cầu mới cho hệ thống y tế đã quá tải, nhất là khi nguồn tài trợ quốc tế đang giảm.
Các chương trình thí điểm lớn ở Ghana, Kenya và Malawi cho thấy khi kết hợp với các can thiệp hiện có, RTS,S và R21 có thể giảm tử vong ở trẻ em khoảng 13%. Ghana bắt đầu thí điểm RTS,S năm 2019 trong khuôn khổ Malaria Vaccine Implementation Programme và sau đó bổ sung R21 khi mở rộng. Tại hiện trường, chương trình tiêm chủng mở rộng và chương trình loại trừ sốt rét phối hợp chặt chẽ, cùng đội ngũ y tế thực hiện cả hai can thiệp. Ghana cũng đào tạo nhân viên để phản ứng với tin đồn an toàn trên mạng; tỷ lệ tiêm liều đầu tiên ban đầu cao, trên 80%, và tỷ lệ bỏ giữa chừng trong lịch bốn liều khoảng 5%.
Nigeria đưa RTS,S vào năm 2024 và đang triển khai theo giai đoạn ở các bang có gánh nặng cao. Lịch bốn liều, từ 5 tháng đến 15 tháng, không phù hợp với một số lần liên hệ định kỳ, nên việc hoàn thành lịch gặp khó khăn; Nigeria đã liên kết tiêm chủng với chiến dịch hóa phòng theo mùa để tìm trẻ em bỏ lỡ liều.
Chuyên gia nhấn mạnh rằng các quốc gia cần kết hợp nhiều công cụ—màn tẩm hóa chất, hóa phòng theo mùa và phun trong nhà—cùng với vắc-xin, và sử dụng dữ liệu địa phương để hướng lựa chọn. Photini Sinnis nói rõ: "Chúng tôi luôn biết chúng không phải là viên đạn thần kỳ." William Moss bổ sung rằng vắc-xin mới có thể cứu hàng chục nghìn mạng người, "nhưng vẫn còn chỗ để cải thiện". Nghiên cứu về vắc-xin thế hệ tiếp theo vẫn tiếp tục.
Từ khó
- tiêm chủng định kỳ — chương trình cho vắc-xin theo lịch quốc gia
- bỏ giữa chừng — không hoàn thành đủ các liều hoặc liệu trình
- hóa phòng theo mùa — cho thuốc phòng bệnh vào mùa cao điểm
- gánh nặng — mức độ ảnh hưởng bệnh tật lên cộng đồng
- can thiệp — biện pháp y tế để ngăn bệnh
- phối hợp — làm việc cùng nhau giữa các chương trình
- triển khai — bắt đầu áp dụng một chính sách hoặc chương trình
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Vì sao yêu cầu bốn liều lại tạo ra thách thức cho hệ thống y tế ở nhiều nước?
- Dựa trên bài, bạn nghĩ các quốc gia nên ưu tiên kết hợp vắc-xin với những biện pháp nào và vì sao?
- Những cách nào có thể giảm tỷ lệ bỏ giữa chừng trong lịch bốn liều? Hãy nêu ví dụ cụ thể.
Bài viết liên quan
Nhiệt và độ ẩm khi mang thai làm tổn hại chiều cao trẻ
Nghiên cứu tại Nam Á dùng chỉ số nhiệt độ ướt-bóng (WBGT) cho thấy điều kiện nóng ẩm trong thai kỳ gây hại cho sự phát triển chiều cao của trẻ nhiều hơn so với chỉ nhiệt độ. Tác động mạnh nhất ở giai đoạn sớm và muộn của thai kỳ.