Dự án Tinh tinh Ngogo, khởi xướng năm 1995 bởi John Mitani và David Watts, đã theo dõi một nhóm tinh tinh tại Vườn quốc gia Kibale, Uganda, trong nhiều thập kỷ. Ban đầu nhóm có hơn 100 cá thể và sau đó tăng lên khoảng 200; từ 1998 đến 2014 họ sống như một đơn vị.
Năm 2015, hung hăng giữa hai tiểu nhóm gọi là trung tâm và phía tây gia tăng. Năm 2016, nhóm phía tây điều một cuộc tuần tra vào lãnh thổ của trung tâm và các con đực giao tranh. Năm 2018, phía tây giết một con đực trưởng thành trẻ; sau đó hai nhóm ngừng mọi giao tiếp và sinh sản với nhau.
Trong bảy năm tiếp theo, nhóm phía tây giết bảy con đực trưởng thành và 17 con non. Khi chia tách, phía tây có 76 cá thể và trung tâm có 116; đến tháng 12 năm 2025, phía tây tăng lên 108 trong khi trung tâm giảm còn 76. Các nhà nghiên cứu nói rằng hành vi này đáng ngạc nhiên vì nó diễn ra giữa những con đã từng là bạn và đồng minh.
Từ khó
- khởi xướng — bắt đầu một dự án hoặc chương trình
- thập kỷ — khoảng thời gian mười năm
- đơn vị — một nhóm hoạt động như một toàn thể
- hung hăng — thái độ muốn tấn công hoặc gây hại
- tuần tra — đi kiểm tra vùng để bảo vệ
- lãnh thổ — vùng đất thuộc quyền kiểm soát của nhóm
- giao tranh — đánh nhau hoặc xung đột với nhóm khác
- sinh sản — tạo ra con cái, quá trình sinh con
- cá thể — một con vật riêng lẻ
- đồng minh — người hoặc nhóm cùng hỗ trợ nhau
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ vì sao hành vi bạo lực lại xảy ra giữa những con tinh tinh từng là bạn?
- Hành vi giết lẫn nhau giữa hai nhóm có thể ảnh hưởng thế nào đến việc bảo tồn loài?
- Nếu bạn là nhà nghiên cứu, bạn sẽ làm gì để quan sát hoặc giảm xung đột giữa hai nhóm?
