Một phân tích mới, dẫn đầu bởi Minghao Qiu với tác giả chính Yangmingkai Li, tổng hợp gần hai thập kỷ dữ liệu và được công bố trên tạp chí Science Advances. Nhóm nghiên cứu ghép nối số liệu đo ôzôn mặt đất (2006–2023) với dữ liệu khí tượng và quan sát vệ tinh. Họ dùng mô hình máy học để ước tính mức thay đổi ôzôn trong các đợt cháy và dùng sản phẩm đường khói của NOAA Hazard Mapping System để xác định các ngày có khói. Khi phân tích, nhóm kiểm soát biến động nhiệt độ môi trường và bức xạ tử ngoại để tách ảnh hưởng của khói.
Kết quả cho thấy khói cháy rừng có thể làm tăng ôzôn mặt đất hàng ngày tới 16% ở một số khu vực, đặc biệt là các vùng phía đông Hoa Kỳ và Trung Tây. Dựa trên các hàm phơi nhiễm–đáp ứng, nhóm ước tính ôzôn sinh ra do khói góp phần vào hơn 2.000 ca tử vong vượt mức mỗi năm tại Hoa Kỳ; họ báo cáo kết quả riêng cho nhóm tuổi 65 trở lên để đảm bảo tính nhất quán với một số hàm phơi nhiễm–đáp ứng.
Tác giả nhấn mạnh hai hệ quả chính: các nghiên cứu trước chủ yếu tập trung vào hạt mịn có thể đã đánh giá thấp gánh nặng sức khỏe tổng thể, và những ngày có vẻ trong xanh sau cháy vẫn có thể ẩn chứa rủi ro ôzôn vì ôzôn thường không nhìn thấy và không luôn đi cùng với ô nhiễm hạt. Nghiên cứu còn cho rằng ôzôn thêm từ cháy rừng có thể làm chậm tiến trình cải thiện chất lượng không khí và bù một phần cho xu hướng giảm ôzôn lâu dài trên toàn quốc. Công trình được hỗ trợ một phần bởi giải thưởng Minghua Zhang faculty career catalyst tại SoMAS và Stony Brook University, cùng Chương trình Hóa học Khí quyển, Chu trình Cacbon và Khí hậu của NOAA Climate Program Office.
Từ khó
- ôzôn mặt đất — ôzôn tồn tại trong tầng khí quyển gần mặt đất
- phơi nhiễm–đáp ứng — mối liên hệ giữa mức tiếp xúc và phản ứng sức khỏe
- hạt mịn — hạt bụi nhỏ gây ô nhiễm không khí
- mô hình máy học — phương pháp máy tính dự đoán từ dữ liệu
- đường khói — vết hoặc vùng khói được ghi nhận trên bản đồ
- ghép nối — kết hợp hai nguồn dữ liệu với nhau
- gánh nặng sức khỏe — tổng chi phí hoặc hậu quả về sức khỏe
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ các cơ quan quản lý có nên tăng giám sát ôzôn sau các đợt cháy rừng không? Hãy nêu lý do.
- Nghiên cứu nói có những ngày trông trong xanh nhưng vẫn có rủi ro ôzôn. Bạn sẽ thay đổi hành vi cá nhân như thế nào trong những ngày sau cháy rừng?
- Mô hình máy học giúp ước tính ôzôn do khói. Theo bạn, ưu điểm và hạn chế chính của phương pháp này là gì?
