Nghiên cứu công bố tháng này trên Nature Communications, Earth and Environment cho thấy giảm mạnh phát thải aerosol sulfat ở Đông Á, đặc biệt ở Trung Quốc, có thể đã góp phần làm tăng tốc ấm lên bề mặt toàn cầu kể từ khoảng năm 2010. Tác giả báo cáo mức giảm khoảng 75% trong phát thải aerosol sulfat trong giai đoạn nghiên cứu. Tác giả chính Bjørn H. Samset (CICERO) cho rằng sự thay đổi này "has likely driven much of the recent global warming acceleration, and also warming trends in the Pacific".
Các khí quyển học giải thích rằng khi nồng độ aerosol giảm, ít ánh sáng mặt trời bị phản xạ hoặc hấp thụ ở tầng khí quyển, nên nhiều bức xạ tới bề mặt hơn và làm ấm. Họ cũng nhấn mạnh rằng tương tác giữa mây và aerosol đóng vai trò quan trọng nhưng rất khó mô phỏng chính xác cho nghiên cứu. Tác giả cảnh báo rằng sự tăng tốc ấm lên liên quan đến giảm ô nhiễm có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.
Kết quả đã bắt đầu gợi ý các tác động khu vực rõ rệt. Roxy Mathew Koll (Indian Institute of Tropical Meteorology) nêu từ khoảng năm 2000 châu Á đã ấm nhanh, và sự tăng tốc này làm tăng cường đợt nắng nóng, làm gián đoạn gió mùa, tăng cường bão, đẩy mực nước biển lên và làm tan băng. Báo cáo State of the Climate in Asia 2024 của WMO khẳng định châu Á ấm hơn gấp đôi so với trung bình toàn cầu và các vùng biển Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương chạm mức nhiệt độ bề mặt kỷ lục năm 2024.
Các chuyên gia và cơ quan kêu gọi hành động về phát thải khí nhà kính và hỗ trợ tài chính cho thích ứng. Một bài báo của IMF ước tính emerging and developing Asia cần US$1.1 trillion mỗi năm cho giảm nhẹ và thích ứng, với một khoản thiếu hàng năm là US$800 billion. Tại COP29, các nước giàu cam kết hỗ trợ huy động US$300 billion mỗi năm đến năm 2035, một con số mà nhiều quốc gia dễ bị ảnh hưởng cho là chưa đủ.
Từ khó
- aerosol sulfat — hạt mịn trong không khí phản xạ ánh sáng
- phát thải — đưa chất hoặc khí ra môi trường
- tầng khí quyển — lớp khí bao quanh Trái Đất
- tương tác — tác động lẫn nhau giữa các yếu tố
- mô phỏng — dùng mô hình để tái tạo hiện tượng
- giảm nhẹ — hành động giảm tác động tiêu cực
- thích ứng — điều chỉnh để chịu được thay đổi
- khí nhà kính — chất trong không khí giữ nhiệt Trái Đất
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Việc giảm ô nhiễm aerosol có lợi cho sức khỏe nhưng có thể làm ấm nhanh hơn. Bạn nghĩ chính sách nên cân bằng hai mục tiêu này như thế nào? Nêu lý do.
- Bài báo nêu nhu cầu tài chính lớn cho giảm nhẹ và thích ứng ở châu Á. Bạn đề xuất những nguồn hoặc biện pháp nào để thu hẹp khoản thiếu đó?
- Tác giả nói tương tác giữa mây và aerosol rất khó mô phỏng. Theo bạn, khó khăn này ảnh hưởng thế nào đến dự báo khí hậu và quyết định chính sách địa phương?
