Một nhóm nhà thiên văn học vừa công bố phân tích cho thấy các biến đổi ánh sáng của ngôi sao Gaia20ehk có khả năng là hậu quả của một vụ va chạm giữa hai hành tinh. Ngôi sao này nằm gần chòm sao Puppis và cách Trái Đất khoảng 11,000 năm ánh sáng. Phát hiện bắt đầu khi Anastasios (Andy) Tzanidakis rà soát dữ liệu kính viễn vọng cũ và nhận ra nhiều lần giảm sáng, tiếp theo là trạng thái hỗn loạn của đường cong ánh sáng.
Nhóm dùng dữ liệu ánh sáng khả kiến và sau đó đo hồng ngoại theo gợi ý của tác giả chính James Davenport. Đường cong hồng ngoại cho thấy hành vi ngược với ánh sáng khả kiến: khi ánh sáng khả kiến giảm thì ánh sáng hồng ngoại tăng vọt. Mẫu này cho thấy có vật chất nóng xuất hiện, phù hợp với mảnh vụn và bụi do va chạm tạo ra. Một kịch bản hợp lý là các va chạm cạnh trước đó gây các lần giảm sáng nhỏ, rồi một va chạm lớn sinh nhiều nhiệt và mảnh vụn hơn.
Phân tích cho thấy đám bụi hiện quay quanh Gaia20ehk ở khoảng gần một đơn vị thiên văn, tương đương khoảng cách từ Mặt Trời đến Trái Đất. Kết quả được đăng trên The Astrophysical Journal Letters. Tzanidakis trước đây cũng từng góp công phát hiện một sao đôi với đám bụi gây che khuất kéo dài bảy năm.
Nhóm nhắc tới tương lai quan sát: Đài quan sát Vera C. Rubin sẽ bắt đầu chương trình Legacy Survey of Space and Time vào cuối năm nay, và Davenport ước tính Rubin có thể phát hiện khoảng 100 va chạm mới trong 10 năm tới. Nghiên cứu được tài trợ bởi Breakthrough Initiatives. Nguồn: University of Washington.
Từ khó
- va chạm — sự đụng nhau giữa hai vật hoặc thiên thể
- mảnh vụn — mảnh nhỏ còn lại sau vụ nổ hoặc va chạm
- hồng ngoại — bức xạ điện từ có bước sóng dài hơn ánh sáng
- ánh sáng khả kiến — phần ánh sáng mắt người có thể nhìn thấy
- đơn vị thiên văn — đơn vị đo khoảng cách trong hệ Mặt Trời
- đường cong ánh sáng — đồ thị biểu diễn độ sáng theo thời gian
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Phát hiện va chạm giữa hai hành tinh có thể giúp chúng ta hiểu điều gì về tiến trình hình thành hệ hành tinh? Hãy nêu vài lý do.
- Nếu Rubin phát hiện được nhiều va chạm như ước tính, điều đó có tác động như thế nào đến nghiên cứu thiên văn và quan niệm công chúng về vũ trụ?
- Bằng những quan sát nào (ví dụ loại ánh sáng hoặc theo dõi) các nhà thiên văn nên tiếp tục để xác nhận kịch bản va chạm và lý giải đường cong ánh sáng?
