Các nhà nghiên cứu do Yongda Zhu dẫn đầu công bố bằng chứng rằng bức xạ mạnh từ một lỗ đen siêu khối lượng ở pha quasar có thể làm suy giảm quá trình hình thành sao không chỉ trong thiên hà chủ mà còn tác động lên các thiên hà lân cận ở quy mô liên thiên hà. Kết quả đăng trên The Astrophysical Journal Letters dựa trên quan sát bằng Kính thiên văn Không gian James Webb (JWST).
Nhóm tập trung vào quasar J0100+2802, do một lỗ đen có khối lượng khoảng 12 tỷ lần khối lượng Mặt Trời cung cấp năng lượng. Ánh sáng từ quasar này đến từ khi vũ trụ chưa đầy 1 tỷ năm tuổi, tức hơn 13 tỷ năm trước. Các nhà khoa học đo phát xạ O III — tín hiệu của oxy bị ion hóa — vì nó theo dõi hoạt động hình thành sao gần đây. Họ so sánh phát xạ O III với ánh sáng tử ngoại trong các thiên hà gần quasar và thấy O III yếu hơn ở những thiên hà nằm trong bán kính một triệu năm ánh sáng.
Nhóm giải thích rằng trong pha quasar, bức xạ và nhiệt do lỗ đen phát ra có thể phân tách hydro phân tử trong các đám mây liên sao lạnh. Hydro phân tử là nhiên liệu thô cho sao mới, nên việc phá hủy nó có thể dập tắt quá trình tạo sao. Quan sát này cho thấy tác động của quasar có thể kéo dài giữa các thiên hà; điều này chỉ khả thi nhờ độ nhạy hồng ngoại của JWST vì ánh sáng từ các đối tượng xa xôi bị dãn sang hồng ngoại. Nhóm dự định khảo sát nhiều trường quasar khác và nghiên cứu các yếu tố bổ sung, đồng thời đặt câu hỏi liệu một pha quasar trong quá khứ có từng ảnh hưởng đến Dải Ngân hà hay không.
- Đối tượng nghiên cứu: quasar J0100+2802
- Khối lượng lỗ đen: ~12 tỷ lần Mặt Trời
- Bán kính ảnh hưởng quan sát được: một triệu năm ánh sáng
Từ khó
- quasar — vật thiên văn rất sáng do lỗ đen hoạt độngpha quasar
- lỗ đen — vùng không gian có lực hút rất mạnhlỗ đen siêu khối lượng
- bức xạ — năng lượng lan truyền dưới dạng sóng hoặc hạtbức xạ mạnh
- ion hóa — quá trình tách electron khỏi nguyên tử hoặc phân tử
- phân tách — chia một hệ thành những phần riêng
- hydro phân tử — hai nguyên tử của nguyên tố nhẹ nhất
- hồng ngoại — phổ ánh sáng có bước sóng dài hơn ánh sáng nhìn thấy
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ hậu quả dài hạn nếu nhiều quasar làm suy giảm hình thành sao trong các thiên hà lân cận là gì? Hãy nêu lý do.
- Những quan sát hoặc dữ liệu bổ sung nào bạn đề xuất để kiểm chứng ảnh hưởng liên thiên hà của quasar?
- Nếu một pha quasar trong quá khứ từng ảnh hưởng tới Dải Ngân hà, điều đó có thể thay đổi cách chúng ta hiểu lịch sử hình thành sao trong thiên hà như thế nào?
Bài viết liên quan
Mô hình mới làm thay đổi hiểu biết về Thiên Vương và Hải Vương
Các nhà khoa học từ University of Zurich phát triển mô phỏng mới cho lõi của Thiên Vương và Hải Vương. Kết quả cho thấy hai hành tinh này không nhất thiết chỉ là hành tinh 'băng' và giải thích được trường từ kỳ lạ của chúng.
