Journal of Experimental Biology dergisinde yayımlanan çalışmayı Virginia Tech’ten bir ekip ve Tours Üniversitesi’nden araştırmacılar yürüttü. Ekip, insanlara hastalık bulaştıran sarı humma sivrisineği Aedes aegypti ile çalıştı ve Pavlov koşullanmasına benzer bir yöntem kullandı. Sivrisinekler kumaş bir ağın arkasında sabitlenirken, ulaşamayacakları bir mesafeye sıcak kan torbası bırakıldı; beslenmeye başlayınca DEET kokusu verildi. İşlem dört kez tekrarlandı.
Dört tekrarın ardından sadece DEET kokusu sunulduğunda yüzde 60’tan fazla sivrisinek beslenmeye çalıştı. İkinci testte sivrisinekler iki insan eli arasından seçim yaptı: biri işlem görmemiş, diğeri DEET ile kaplanmıştı. Eğitilmemiş sivrisinekler DEET uygulanan elden kaçındı, eğitilmiş olanlar ise o ele çekildi. Aynı ilişki kan yerine şeker ödülüyle de gözlendi.
Araştırmacılar sonuçların repelant kullanımına dair varsayımları sorguladığını, ancak DEET’in özellikle hastalıkların yaygın olduğu bölgelerde hâlâ etkili kaldığını belirtiyor. Zamanlama ve yeniden sürme korumada önem taşıyabilir.
Zor kelimeler
- koşullanma — Belirli uyarana alışarak oluşan öğrenme sürecikoşullanmasına
- repelant — Böcekleri uzak tutmak için kullanılan kimyasal
- varsayım — Doğru kabul edilen düşünce veya fikirvarsayımları
- koruma — Bir şeyi zarar veya tehlikeden uzak tutma eylemikorumada
- tekrarlamak — Aynı şeyi yeniden yapmak eylemitekrarlandı
- çekilmek — Bir şeye doğru doğal olarak yönelme veya yaklaşmaçekildi
- koku — Burunla algılanan madde ya da hava hissikokusu
- beslenmek — Yiyecek veya sıvı alarak enerji sağlama eylemibeslenmeye
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Sivrisineklerin repelanta alışması insanların koruma yöntemlerini nasıl etkileyebilir?
- Sizce repelantı daha etkili kullanmak için hangi öneriler uygulanabilir?
- Bu tür deneylerin sonuçları halka açık sağlık uygulamalarında nasıl kullanılabilir?
İlgili makaleler
Nijerya'da WHO lisanslı hızlı test kiti fabrikası üretime başladı
Nijerya'da Codix adlı WHO lisanslı tesis bu ay 147 milyon hızlı tanı kiti üretimine başladı. Üretimin büyük bölümü yerelden sağlanıyor, şirket yerel içerik oranını artırmayı ve enzimleri yurtiçinde üretmeyi hedefliyor.
Liberya'da çocuklarda kurşun tehlikesi
Liberya'da doktorlar kan kurşunu testi yapamıyor ve EPA ekipman eksikliği nedeniyle maruziyet tam bilinmiyor. Ocak 2025'te bir kurşunlu boya yönetmeliği imzalandı ama resmî gazetede yayımlanmadığı için uygulanamıyor; test ekipmanı alınıyor ve halk bilinci gerekiyor.
