Nghiên cứu của Boston University trên chim họa mi (zebra finch) sử dụng connectomics dựa trên kính hiển vi điện tử để quan sát quá trình sinh nơ-ron — bao gồm sinh ra, di chuyển và trưởng thành — với mức chi tiết cao. Kết quả được công bố trên tạp chí Current Biology.
Trái với dự đoán, các nhà khoa học thấy nơ-ron mới thường xuyên khoan đường trực tiếp xuyên qua mô não trưởng thành, chen qua cấu trúc đã có và các nơ-ron trưởng thành thay vì né tránh. Việc khoan đường này có thể giúp não học kỹ năng mới hoặc sửa chữa tổn thương, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ làm hỏng tế bào và ký ức hiện có.
Tác giả liên hệ, Benjamin Scott, so sánh nơ-ron mới như những nhà thám hiểm mở đường. Ông nêu hai ý tưởng cho ý nghĩa ở người: một là não người có thể tiến hóa để hạn chế sinh nơ-ron nhằm bảo vệ các mạch đã thiết lập; hai là nơ-ron chim cho thấy chúng có thể di chuyển mà không cần các giàn tế bào glia hướng dẫn, gợi ý khả năng cho các phương pháp dựa trên tế bào gốc. Nhóm của Scott đang dùng phân tích RNA từng tế bào để tìm gen hoạt động trong nơ-ron di cư và các tế bào mà chúng tương tác.
Từ khó
- hiển vi điện tử — kính dùng chùm điện tử để quan sát vật rất nhỏ
- nơ-ron — tế bào thần kinh truyền tín hiệu trong nãonơ-ron mới, nơ-ron trưởng thành, nơ-ron di cư
- di cư — chuyển từ vị trí này sang vị trí khác
- tế bào glia — tế bào hỗ trợ và bảo vệ nơ-ron
- tế bào gốc — tế bào có thể phát triển thành nhiều loại tế bào
- khoan đường — hành động mở lối xuyên qua mô hoặc cấu trúc
- ký ức — thông tin lưu trong não về trải nghiệm
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ lợi ích lớn nhất khi nơ-ron mới có thể khoan đường là gì? Nêu một lý do ngắn.
- Nếu não người hạn chế sinh nơ-ron để bảo vệ mạch đã thiết lập, bạn thấy điều đó có ưu điểm và nhược điểm nào?
- Nghiên cứu trên chim gợi ý về phương pháp dựa trên tế bào gốc. Bạn có nghĩ nghiên cứu như vậy quan trọng cho y học không? Tại sao?
Bài viết liên quan
Bàn chân 3.4 triệu năm liên quan đến Australopithecus deyiremeda
Các nhà khoa học báo cáo xương bàn chân tìm thấy ở Ethiopia vào năm 2009 thuộc về Australopithecus deyiremeda, sống cùng thời với Lucy. Kết quả công bố trên tạp chí Nature, công trình được tài trợ bởi hai quỹ nghiên cứu.
