Dzoodzo Baniwa, lãnh đạo bản địa từ Lãnh thổ Bản địa Alto Río Negro ở bang Amazonas gần biên giới Colombia, vừa được Quỹ Bunge trao giải cho những đóng góp liên quan đến tình trạng khẩn cấp khí hậu và các giải pháp đổi mới trong khoa học nông nghiệp. Giải thưởng vinh danh ông là một trong bốn nhà nghiên cứu được trao và làm nổi bật mối liên hệ giữa tri thức bản địa và thực hành khoa học.
Sinh ra trong gia đình có cha mẹ mù chữ, Baniwa nói rằng việc được học đã giúp biến "một thế giới không thể" thành khả năng. Ông làm việc lâu năm trong giáo dục bản địa cho cộng đồng Baniwa và Coripaco; ông học và sau đó dạy tại trường Pamáali, trường Baniwa và Coripaco đầu tiên, mà Bộ Giáo dục Brazil công nhận vào năm 2016 là một tiêu chuẩn về đổi mới trong giáo dục cơ bản.
Hành trình vào đại học rất khó khăn: ông chèo thuyền từ làng Santa Isabel — một hành trình nếu đi bằng tàu máy mất 20 giờ — để nhập học khoá vật lý liên văn hoá tại Học viện Liên bang Amazonas (IFAM). Ông đến trễ buổi khai giảng nhưng được phép bắt đầu muộn; ông tốt nghiệp cử nhân vật lý liên văn hoá tại IFAM và nhận bằng thạc sĩ về giảng dạy khoa học môi trường từ Đại học Liên bang Amazonas.
Trên cơ sở học vấn đó, ông phát triển các giải pháp thực tế cho cộng đồng, ví dụ hệ thống bơm nước dùng búa thủy lực và ống PVC, không cần điện và có thể bơm khoảng 6.000 lít nước mỗi ngày. Ông nhấn mạnh rằng các dự án phải làm cho giáo dục thực sự hữu ích cho lãnh thổ chứ không chỉ tạo ra bằng cấp.
- Ông là cố vấn về giáo dục trường bản địa tại São Gabriel da Cachoeira.
- Một cuốn sách tập thể ông tham gia thực hiện đoạt Giải Jabuti về Khoa học Sinh học Học thuật và Đa dạng Sinh học; sách lập bản đồ 310 loài chim và được viết bằng tiếng Bồ Đào Nha, Nheengatu và Baniwa.
Baniwa cho rằng tri thức tổ tiên và tri thức khoa học là bổ sung cho nhau: "Đối với chúng tôi, cả tri thức tổ tiên lẫn tri thức khoa học đều quan trọng," ông nói. Ông ủng hộ các kế hoạch quản lý lãnh thổ để hướng dẫn trường học và tạo liên minh với các đại học và viện nghiên cứu, và cho rằng giải thưởng cho thấy nhu cầu các cộng đồng bản địa và khoa học phải chung sức đối mặt với thách thức của biến đổi khí hậu.
Từ khó
- khẩn cấp — tình trạng cần phản ứng ngay vì nguy hiểm
- tri thức — kiến thức và hiểu biết do con người có
- lãnh thổ — vùng đất hay khu vực thuộc quyền quản lý
- liên văn hoá — liên quan đến nhiều nền văn hóa cùng lúc
- đổi mới — việc tạo ra ý tưởng hoặc phương pháp mới
- liên minh — sự hợp tác chính thức giữa hai bên trở lên
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Theo bài, vì sao việc kết hợp tri thức tổ tiên và tri thức khoa học lại quan trọng cho cộng đồng bản địa?
- Bạn nghĩ các dự án giáo dục nên làm gì để thực sự hữu ích cho lãnh thổ như bài mô tả? Hãy nêu ví dụ cụ thể.
- Những rào cản nào có thể khiến sinh viên bản địa khó vào đại học, và các giải pháp khả thi là gì?
