Ana María Cetto, nhà vật lý người Mexico và là giáo sư nghiên cứu tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico, lâu nay thúc đẩy khoa học mở. Tháng trước bà được bổ nhiệm làm chủ tịch Ủy ban Lãnh đạo về Khoa học Mở của UNESCO, và bà nêu rõ mục tiêu làm cho dữ liệu, thông tin và kết quả khoa học dễ tiếp cận hơn.
Bà cảnh báo về quá trình tư nhân hóa khoa học, khi một số công ty xuất bản vừa thu phí xuất bản vừa thu phí truy cập. Mô hình này hạn chế tiếp cận tri thức và tập trung lợi ích ở một vài nước giàu, làm tăng khoảng cách giữa các nền kinh tế khoa học.
Để phản ứng, Cetto thúc đẩy các nền tảng và chính sách khu vực để giữ tri thức là tài sản công. Bà nhắc đến các sáng kiến như Latindex và các dịch vụ lập chỉ mục nghiên cứu, đồng thời kêu gọi chính phủ biến khuyến nghị của UNESCO thành hành động.
Từ khó
- thúc đẩy — khuyến khích hoặc tạo điều kiện để điều gì tiến triển
- khoa học mở — dữ liệu và kết quả khoa học được chia sẻ công khai
- tư nhân hóa — chuyển sở hữu hoặc kiểm soát cho tư nhân
- thu phí — yêu cầu trả tiền để sử dụng hoặc truy cập
- hạn chế — làm giảm hoặc ngăn điều gì xảy ra
- tri thức — kiến thức và thông tin có hệ thống
- tài sản công — tài sản thuộc về cộng đồng hoặc nhà nước
- khuyến nghị — lời đề xuất chính sách hoặc hành động từ chuyên gia
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ lợi ích khi giữ tri thức là tài sản công là gì? Nêu 1–2 lý do.
- Ở nơi bạn sống, dữ liệu khoa học có dễ tiếp cận không? Bạn có ví dụ cụ thể không?
- Bạn có đồng ý rằng công ty xuất bản không nên vừa thu phí xuất bản vừa thu phí truy cập? Tại sao?
Bài viết liên quan
Phân tích mạng xã hội giúp cảnh báo sớm dòng di cư trong khủng hoảng
Nghiên cứu trên EPJ Data Science cho thấy phân tích bài đăng mạng xã hội có thể cung cấp cảnh báo sớm về di cư trong xung đột và thiên tai. Nghiên cứu dùng gần 2 triệu bài đăng trên X và ba trường hợp: Ukraine, Sudan, Venezuela.
