Hai năm chiến tranh đã thay đổi sâu sắc cuộc sống ở Dải Gaza. Khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, SciDev.Net tổng hợp các báo cáo từ tháng 10 năm 2023 về hậu quả môi trường, sức khỏe và phát triển. Nhiều dịch vụ cơ bản bị cắt: nước, điện và nhiên liệu không ổn định, và hơn 2 triệu cư dân bị tước đoạt nhu cầu thiết yếu.
Dưới áp lực đó, xuất hiện các giải pháp địa phương: người dân tái dùng tấm pin năng lượng mặt trời và ắc quy, thử chuyển nhựa thành nhiên liệu dù có rủi ro, và triển khai các dự án khử mặn quy mô nhỏ. Podcast của SciDev.Net nêu bật vai trò của các nhà khoa học và kỹ sư, ví dụ kỹ sư Adi Al-Daghma trong các dự án cung cấp nước sạch.
Nông nghiệp bị tổn thất sớm và nặng: ảnh vệ tinh cho thấy đất trở thành vùng cằn cỗi, hơn 50.000 nông dân mất sinh kế, và chuyên gia cảnh báo phục hồi đất có thể kéo dài từ 5 đến 7 năm nếu viện trợ đến kịp thời. Kỹ sư Yousef Abu Rabie đã nỗ lực phục hồi canh tác nhưng bị giết trong một cuộc không kích vào tháng 10 năm 2024. Các mẫu hạt giống bản địa được gửi đến kho hạt giống Svalbard để bảo tồn.
Hệ thống y tế sụp đổ, bệnh viện hư hại, nước thải lan vào cộng đồng, và có các đợt bùng phát viêm gan A cùng tiêu chảy. Liên Hiệp Quốc phân loại tình hình là nạn đói, với hơn nửa triệu người đối mặt đói kém. Giáo dục và nghiên cứu chịu tổn thất nặng: hơn 90% trường học bị hư hại hoặc phá hủy, hơn 625.000 học sinh gián đoạn học, và hơn 100 cán bộ đại học cấp cao bị giết. SciDev.Net cũng ghi nhận việc trí tuệ nhân tạo từng được dùng để xác định mục tiêu, và các chuyên gia cho rằng mục tiêu đó nhằm làm suy yếu năng lực khoa học và kỹ thuật số của Gaza.
Một số sinh viên và nhà nghiên cứu tiếp tục làm việc trong lều và nơi trú ẩn thường không có điện hay internet. Ngoài Gaza có các sáng kiến đoàn kết, như dự án Mothers of Hind do Abeer Pharaon khởi xướng ở Vương quốc Anh, nhằm hỗ trợ sinh viên và nối lại liên kết giữa các trường đại học. Khi ngừng bắn có hiệu lực, chú ý chuyển sang phân phối viện trợ và tái thiết, cùng câu hỏi về cách khoa học, sáng tạo và quyết tâm có thể giúp tái tạo cuộc sống.
- Tái dùng tấm pin năng lượng mặt trời và ắc quy
- Chuyển nhựa thành nhiên liệu
- Dự án khử mặn quy mô nhỏ
Từ khó
- lệnh ngừng bắn — thỏa thuận tạm dừng các hoạt động chiến tranh
- hậu quả — kết quả xấu xảy ra sau một sự kiện
- tước đoạt — lấy đi quyền hoặc nhu cầu của ai đó
- khử mặn — loại muối khỏi nước để uống
- cằn cỗi — đất thiếu dinh dưỡng, khó trồng trọt
- sinh kế — phương tiện hoặc cách để kiếm sống
- viện trợ — hỗ trợ vật chất hoặc tài chính cho người cần
- trí tuệ nhân tạo — kỹ thuật máy móc mô phỏng tư duy con người
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Những thách thức lớn nhất cho việc tái thiết giáo dục và nghiên cứu ở Gaza là gì? Hãy nêu hai ví dụ từ bài và lý do.
- Các giải pháp địa phương như tái dùng pin mặt trời và dự án khử mặn quy mô nhỏ có thể giúp cuộc sống thế nào? Bạn nghĩ rủi ro chính là gì?
- Vai trò của viện trợ quốc tế được mô tả thế nào trong phục hồi nông nghiệp và đất đai? Bạn đề xuất ưu tiên hành động nào để giúp phục hồi nhanh hơn?
Bài viết liên quan
Nam trẻ Hàn Quốc nghiêng về phe hữu
Một cuộc khảo sát sau bầu cử tháng 6 năm 2025 cho thấy nhiều nam thanh niên 18–29 ở Hàn Quốc nghiêng về quan điểm bảo thủ trên các vấn đề như nữ quyền, phân phối tài nguyên và di cư. Các chuyên gia liên hệ xu hướng này với trào lưu chống nữ quyền và diễn đàn trực tuyến, cùng áp lực giáo dục.
Nông dân Philippines vận động nông sinh học và phản đối GMO trước COP30
Trước COP30, MASIPAG và nông dân tổ chức hội chợ, hội thảo, buổi nấu ăn và thu thập chữ ký để liên kết cải cách ruộng đất, phương thức canh tác và công bằng khí hậu. Họ phản đối một dự thảo nghị định ủng hộ GMO.
