Uganda'nın Masaka bölgesinde küçük ölçekli çiftçiler kriket yetiştirerek hem gıda hem de gelir sağlıyor. Birçok üretici, pahalı ve güvenilmez kanatlı yemi nedeniyle ölçek büyütmekte zorlanıyordu. Yerel üretici Josephine Nabbanga, yeni yem sayesinde giderlerini azalttığını ve yemi domuz çiftliğinde de kullanmayı planladığını belirtti. Proje, çiftçilerin olgun kriket ve yumurta satarak gelirlerini artırma imkânını genişletebilir.
Çalışma Geoffrey Ssepuuya liderliğinde Uganda Christian University'de yürütülüyor ve Eylül 2023'te başladı. Science Granting Councils Initiative (SGCI) formülasyonları geliştirmek ve test etmek için ilk aşamada US$29,473, kriket üretim tesisi kurmak, yemi paketlemek ile atık ayırma ve toplama düzeni için ikinci aşamada US$63,750 sağladı. Proje, geniş çaplı ticari uygulamadan önce Uganda National Bureau of Standards'dan sertifikasyon almayı planlıyor.
Toplanan muz kabukları ve pirinç gibi gıda atıkları ısı işlemine tabi tutuluyor, kurutuluyor, toz haline getiriliyor ve besin yönünden zengin yem olarak karıştırılıyor. İşlem basamakları şunlar:
- Atıkların ayrılması ve toplanması
- Isıl işlem uygulanması
- Kurutma ve öğütme
- Karıştırma ve paketleme
Ssepuuya, yemin ticarî broyler başlangıç yemiyle (broiler starter mash) karşılaştırılabilir olduğunu ve kriketlerin geleneksel yerel yemlerle 12 hafta olan sürece kıyasla 8–10 hafta içinde olgunlaştığını söyledi. Yem aynı zamanda hızlı büyümeyi ve yüksek üremeyi destekliyor; kriketler yüzlerce yumurta bırakabiliyor. Kampala Capital City Authority (KCCA) kentin 481 kilotonnes toplam katı atığının günlük olarak yalnızca yüzde 45'ini topladığını bildiriyor; Ssepuuya günde üç tonnes kadar gıda atığının kullanılabileceğini ve kriket yetiştiriciliğinin mezbahane atıklarının yükünü azaltabileceğini söyledi. Proje, atık tedarikçilerle döngüsel ekonomi oluşturma ve yerel beslenmeyi iyileştirme potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor. Çalışma SGCI tarafından desteklendi ve SciDev.Net’in Sub-Saharan Africa English desk tarafından rapor edildi.
Zor kelimeler
- küçük ölçekli — küçük miktarda üretim yapan işletme veya çiftlik
- formülasyon — özellikle karışım veya reçete olarak hazırlamaformülasyonları
- sertifikasyon — resmî uygunluk veya kalite onayı alma süreci
- ısıl işlem — yüksek sıcaklıkla malzemeleri güvenli hale getirmeısı işlemine, Isıl işlem
- döngüsel ekonomi — kaynakları tekrar kullanarak atığı azaltan ekonomi
- üreme — canlıların yeni bireyler üretme süreciüremeyi
- tedarikçi — mal veya hizmet sağlayan kişi veya kuruluştedarikçilerle
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Bu proje yerel beslenmeyi nasıl iyileştirebilir? Örnekler verin.
- Kriket yetiştiriciliğinin şehir atık yönetimine ve mezbahane atıklarına etkileri neler olabilir?
- Bu tür atık bazlı yem üretimini yaygınlaştırırken hangi zorluklar ve fırsatlar ortaya çıkar?
İlgili makaleler
Abbott-Bioline hızlı sıtma testi yanlış negatifler veriyor
Uluslararası bir çalışma Malaria Journal'de yayımlandı ve Abbott-Bioline adlı hızlı sıtma testinin birçok yanlış negatif verdiğini buldu. Test Güneydoğu Asya'da yaygın kullanılıyor; araştırma Ekim 2024–Ocak 2025 dönemini kapsıyor.