Johns Hopkins ve St. Andrews üniversitelerinden araştırmacılar, tek bir kültüre edilmiş bonobo olan Kanzi üzerinde üç kontrollü deney yaparak maymunların pretense (rol yapma, hayali oyun) yeteneğine dair kanıt sundu. Sonuçlar Science dergisinde yayımlandı ve bu yeteneğin ortak atalarımıza, yani 6 ila 9 milyon yıl öncesine kadar uzanabileceğini öne sürdü.
Deneylerden ilki masada iki şeffaf bardak ve boş bir şeffaf sürahiyle yapıldı. Deneyi yapan kişi her iki bardağa da meyve suyu dökülüyormuş gibi yaptı, sonra bir bardağı boşaltıyormuş gibi davranıp "Suyu nerede?" diye sordu. Kanzi, dolu gibi yapılan bardağı çoğu kez işaret etti; bardakların yerleri değişse bile bu davranış sürdü.
İkinci deneyde gerçek bir meyve suyu bardağı, sözde meyve suyunun bulunduğu bardağa eklendi ve Kanzi neredeyse her seferinde gerçek bardağı işaret etti; bu, sözde bardağın içinde görünmeyen gerçek bir sıvı olduğunu varsayma olasılığını azalttı. Üçüncü testte üzüm kullanıldı; deneyi yapan kişi boş bir kaptan üzüm alıyormuş gibi yaptı, sonra üzümü iki kavanozdan birine koydu ve Kanzi yine sözde nesnenin yerini gösterdi.
Araştırmada Christopher Krupenye (Johns Hopkins) ve Amalia Bastos (eski Johns Hopkins çalışanı, şu anda St. Andrews) ortak yazarlardı. Bastos, Kanzi'nin sözde nesnenin bir fikrini oluşturabildiğini ve bunun gerçek olmadığını bildiğini belirtti; Krupenye ise sonuçları ‘‘oyun değiştirici’’ diye nitelendirdi. Ekip, diğer maymunları ve hayvanları test etmeyi ve hayal gücünün geleceğe dönük düşünme ile başkalarının zihinlerini anlama gibi yönlerini araştırmayı planlıyor.
Çalışma, Johns Hopkins Provost’s Postdoctoral Fellowship Program, Templeton World Charity Foundation, CIFAR Azrieli Global Scholars ve Diverse Intelligences Summer Institute'den bir Early Career Collaboration Enhancement Award ile desteklendi. Kaynak: Johns Hopkins University.
Zor kelimeler
- rol yapma — gerçek olmayan bir durumu canlandırma eylemi
- kontrollü — belirli kurallarla ve denetimle yapılan
- sözde — gerçekte olmayan, öyleymiş gibi gösterilen
- ata — aynı türün geçmişteki ortak bireyiatalarımıza
- hayal gücü — yeni veya gerçek dışı fikirler üretme yetisihayal gücünün
- desteklemek — para veya kaynak sağlayarak yardım etmekdesteklendi
- işaret etmek — gözle veya parmakla bir şeyi göstermekişaret etti
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Kanzi'nin davranışlarının gerçekten 'rol yapma' olduğunu gösteren metindeki en güçlü kanıt sizce hangisi? Kısa açıklayın.
- Araştırmacıların diğer maymunları ve hayvanları test etme planı neden önemli olabilir? Örnek vererek tartışın.
- Bu bulgular insan zihinsel yeteneklerinin evrimi hakkında sizde ne gibi sorular veya fikirler uyandırdı? Kısaca yazın.
İlgili makaleler
Manyetik Rezonansta (MRI) Yeni Fiziksel Model
Rice Üniversitesi ve Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı araştırmacıları, moleküler hareketleri MRI sinyalleriyle ilişkilendiren fizik tabanlı bir model geliştirdi. Çalışma The Journal of Chemical Physics dergisinde yayımlandı ve kod açık kaynak verildi.
