Boston University'den bir araştırma, zebra ispinozu adlı şarkı kuşunda erişkin nörojenezin nasıl gerçekleştiğine dair yeni bulgular sundu. Sonuçlar Current Biology dergisinde yayımlandı. Ekip, elektron mikroskopi tabanlı bağlantı haritalama (connectomics) yöntemiyle nöronların doğumunu, göçünü ve olgunlaşmasını ayrıntılı biçimde inceledi.
Beklenmedik şekilde yeni nöronlar, olgun beyin dokusunun içinden tünel kazarak ilerliyor; yani yerleşik yapıları dikkatlice atlamaktansa sıkıştırıp iterek yol alıyorlar. Bu tünelleşme beyne yeni beceriler ekleyebilir veya hasarı gidermeye yardımcı olabilir; ancak aynı zamanda var olan hücrelere ve anılara zarar verebilir.
Çalışmanın yazarı Benjamin Scott, bulguların insanların erişkin beyin yenilenme kapasitesine dair çıkarımlar sağlayabileceğini söyledi. Araştırmacılar, göç eden nöronlardaki aktif genleri ve etkileşimde oldukları hücreleri belirlemek için tek hücre RNA dizilemesi (single-cell RNA sequencing) kullanıyor. Çalışmaya iki uluslararası kurum katkıda bulundu ve çalışma BU Neurophotonics Center desteğiyle finanse edildi.
Zor kelimeler
- nörojenez — yeni nöronların oluşma ve gelişme sürecinörojenezin
- bağlantı haritalama — sinir hücreleri arasındaki bağlantıların haritalanması
- tünelleşme — hücrelerin doku içinde tünel açarak ilerlemesi
- olgunlaşma — gelişip işlevsel hale gelme süreciolgunlaşmasını
- tek hücre RNA dizilemesi — her hücrenin RNA içeriğini ayrı inceleme yöntemi
- göç — bir hücre veya organizmanın yer değiştirmesigöçünü
- destek — bir işe maddi veya manevi yardım sağlamadesteğiyle
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Yeni nöronların tünelleşmesi beyin için daha çok yararlı mı yoksa zararlı mı olabilir? Kısaçe nedenlerle açıklayın.
- Tek hücre RNA dizilemesi yöntemi göç eden nöronlardaki genleri belirlemede neden yararlı olur? Basitçe düşünün.
- Bu tür bir beyin yenilenme araştırması günlük yaşamda hangi alanlara etkide bulunabilir? Kısa örnekler verin.
İlgili makaleler
Yeni asitsiz yöntemle lityum pil geri kazanımı
Rice University araştırmacıları, flash Joule ısıtma‑klorinasyon ve oksidasyon (FJH‑ClO) adlı iki aşamalı yöntemle lityum iyon pillere ait lityum, kobalt ve grafiti yüksek saflıkta geri kazanıyor. Süreç asit kullanmıyor, daha az kimyasal ve enerji gerektiriyor.
ABD için ilk ulusal su çekim veritabanı
Virginia Tech araştırmacıları, nehirlerden, göllerden ve akiferlerden yapılan su çekimlerini ülke çapında derleyen United States Water Withdrawals Database'i oluşturdu. Çalışma Nature Scientific Data dergisinde yayımlandı ve veriler kamuya açık olarak paylaşıldı.
Karıncalar kokuyla dostu ve yabancıyı ayırt ediyor
Rockefeller Üniversitesi araştırması, karıncaların yuva arkadaşlarını kokularla tanımasının beklenenden daha esnek olduğunu gösteriyor. Sürekli temas, yabancı karıncalarda hoşgörü oluşturabiliyor; fakat ayrılık ve doğuştan bir benlik algısı bazı sınırlar koyuyor.
