Boston University araştırmacılarının zebra ispinozu üzerinde yürüttüğü çalışma, erişkin beyin dokusundaki yeni nöron göçünün beklenmedik bir yolunu ortaya koyuyor. Çalışma sonuçları Current Biology dergisinde yayımlandı. Ekip, elektron mikroskopi tabanlı bağlantı haritalama (connectomics) kullanarak nörojenezin —nöronların doğumu, göçü ve olgunlaşması— benzeri görülmemiş ayrıntıda haritalanmasını sağladı.
Gözlem, yeni nöronların olgun beyin dokusu içinde tüneller açarak ilerlediğini ve yerleşik hücreleri atlamak yerine sıkıştırıp iterek yol aldığını gösterdi. Araştırmacılar bunun beyne yeni beceriler eklemeye veya hasarı onarmaya yardım edebileceğini, ancak aynı zamanda var olan hücrelere ve anılara zarar verme riskini taşıdığını belirtiyor. Benjamin Scott, yeni nöronların yoğun bir ormanın içinden yol açan kâşifler gibi davrandığını söyledi ve bunun insanların erişkin beyin yenilenme kapasitesinin sınırlı olmasını açıklayabileceğini ekledi.
Scott iki olası yorumu öne sürüyor: Birincisi, insan beyni göç eden nöronların yıkıcı etkilerinden yerleşik devreleri korumak için nörojenezi sınırlamış olabilir. Alternatif olarak, kuş nöronlarının göç ederken glia iskeletleri gibi normalde rehberlik eden yapılara ihtiyaç duymadan hareket edebilmesi, beyin onarımının her zaman bu iskeletlere bağlı olmayabileceğini düşündürüyor ve kök hücre yaklaşımlarına yol gösterebilir. Araştırmacılar göç eden nöronlardaki aktif genleri ve etkileşimde bulundukları hücreleri belirlemek için tek hücre RNA dizilemesi (single-cell RNA sequencing) kullanıyor. Çalışmaya MRC Laboratory of Molecular Biology ve Max Planck Institute for Biological Intelligence ortak olarak katıldı ve araştırma BU Neurophotonics Center desteğiyle finanse edildi.
Zor kelimeler
- nörojenez — nöronların doğumu, göçü ve olgunlaşması sürecinörojenezin
- bağlantı haritalama — beyindeki sinir bağlantılarını ayrıntılı haritalama yöntemi
- göç — hücrelerin yer değiştirme veya hareket etme eylemigöçü
- olgunlaşma — hücrenin işlevsel ve yapısal olarak olgun hale gelmesiolgunlaşması
- tünel — çevre dokuyu aşmak için açılan dar yoltüneller
- sıkıştırmak — bir şeyi basınç uygulayarak küçültmek veya itmeksıkıştırıp
- dizileme — RNA veya DNA dizisini belirleme işlemidizilemesi
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Yeni nöronların olgun beyin dokusunda yerleşik hücreleri sıkıştırıp iterek ilerlemesi, beyin onarımı ile belleğin korunması arasında ne gibi zorluklar doğurur? Örneklerle açıklayın.
- Scott'ın insan beyninin nörojenezi sınırlamış olabileceği görüşüne katılıyor musunuz? Nedenlerini kısaça anlatın.
- Connectomics ve tek hücre RNA dizilemesi gibi yöntemler, beyin onarımı için geliştirilecek yaklaşımlara nasıl katkı sağlayabilir?
İlgili makaleler
Beyindeki bir devre opioid nüksünü azaltabilir
Araştırmacılar prelimbik korteks ile paraventriküler talamus arasındaki bağlantıyı hedeflemenin opioid tekrar bağımlılığını önlemeye yardımcı olabileceğini bildirdi. Çalışma Washington State Üniversitesi'nden ve Journal of Neuroscience dergisinde yayımlandı.
Mercan resiflerinde yeni bakteriler ve moleküller
2016–2018 Tara Pacific seferi Pasifik mercan resiflerinden on binlerce örnek topladı. Araştırmacılar binlerce mikrobiyal genom yeniden yapılandırdı ve yeni bakteriler ile tıp ve sanayi için kullanılabilecek moleküller keşfetti; resiflerin korunması vurgulandı.
