Ghi lại văn hóa truyền miệng Nam Á để bảo tồnCEFR B2
21 thg 11, 2025
Phỏng theo Amrit Sufi, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: Mitchell Luo, Unsplash
Các nhà lưu trữ dân sự ở Nam Á đang hệ thống hóa ghi chép văn hóa truyền miệng để bảo tồn kiến thức ít được đại diện trong giáo dục chính thống và truyền thông. Họ tập trung vào các hình thức như dân ca, câu đố, lịch sử truyền miệng và kiến thức y học truyền thống, rồi chia sẻ tư liệu này công khai trên Wikimedia Commons, Wikisource và Wikipedia.
Dự án “Enhancing Indic oral culture on Wikimedia projects” đã hỗ trợ người nói bản ngữ ghi âm và chuyển tự tư liệu; hiện có 14 cộng đồng góp vật liệu và 227 tư liệu ghi âm. Ở Tulu, các bài ca nông vụ O Bele pardhana (còn gọi là kabithe) được hát theo lối tập thể, nhưng thay đổi nghề nghiệp và cơ khí hóa khiến người lớn tuổi ít còn thực hành. Ở Angika, khoảng 80 bài dân ca do phụ nữ Dalit thể hiện thể hiện những mô tả thần linh mang màu sắc đời thường, như trong bài Shibguru: "Chúa Shiva ngủ mà không có con mắt thứ ba, kẻ trộm đã lợi dụng và đột nhập vào đền."
Những nỗ lực phục hồi khác gồm Torwali được khẳng định lại qua Liên hoan Simam 2011, và tổ chức Idara Baraye Taleem-o-Taraqi (IBT) đã đưa video lên Commons để bảo vệ bản sắc cộng đồng. Ở Tharu miền Đông, Sanjib Chaudhary ghi lại một bài hát di cư về việc vượt sông nguy hiểm Sursari giữa Saptari và Morang; ông đang nghiên cứu lịch sử đổi dòng của sông Kosi để hiểu thêm mối liên hệ này.
Bằng cách dùng camera điện thoại và chia sẻ công khai, các nhà lưu trữ dân sự tự quyết cách cộng đồng được trình bày, giảm rủi ro thu thập dữ liệu không đạo đức từ bên ngoài và làm cho tư liệu dễ tiếp cận hơn với người nói cùng các nhà nghiên cứu.
Từ khó
- văn hóa truyền miệng — truyền thống kể chuyện và ca hát bằng miệng
- bảo tồn — giữ gìn để không bị mất
- chuyển tự — viết lại lời nói thành chữ viết
- tư liệu — ghi chép hoặc ghi âm có giá trị thông tin
- cơ khí hóa — thay lao động tay bằng máy móc
- thu thập — thu gom thông tin hoặc tài liệu để nghiên cứu
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc công khai tư liệu trên Wikimedia Commons sẽ ảnh hưởng thế nào đến việc bảo tồn kiến thức truyền miệng của cộng đồng?
- Những lợi ích và rủi ro khi chính cộng đồng tự ghi âm và chia sẻ tư liệu là gì? Hãy nêu ví dụ từ bài đọc.
- Làm thế nào để khuyến khích thế hệ trẻ tiếp tục thực hành các hình thức tập thể như O Bele pardhana?
Bài viết liên quan
Giám sát không khí thời gian thực bằng AI và cảm biến ở Nam Phi
Các nhà khoa học ở Nam Phi dùng phương pháp từ vật lý hạt để theo dõi chất lượng không khí thời gian thực. Hệ thống AI_r kết hợp cảm biến IoT chi phí thấp và trí tuệ nhân tạo, đang thử nghiệm ở Soweto và mở rộng tới Sedibeng.
