Nghiên cứu do Mariana Tamari cùng Joana Varon tại Coding Rights thực hiện cho Tramas Project trình bày cách trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công cụ số tái cấu trúc việc sử dụng đất ở Brazil. Tác giả nhận thấy nông nghiệp quy mô lớn liên kết các tập đoàn công nghệ, tập đoàn nông nghiệp (Big Agro) và vốn tài chính để triển khai mô hình canh tác số hóa cao, thường được gọi là "nông nghiệp chính xác". Mô hình này sử dụng cảm biến, giám sát từ xa, đội phương tiện tự động và AI dự báo, với lời hứa về kiểm soát, hiệu quả và thặng dư.
Trên thực địa, mô hình gây ra dịch chuyển cư dân, làm giảm đa dạng nông nghiệp và thay thế kiến thức truyền thống bằng quyết định dựa trên dữ liệu. Số hóa còn khiến nhiều cách sống trở nên vô hình với hệ thống tự động khi thuật toán chỉ nhận diện sản phẩm hàng hóa. Ở biên giới Matopiba và tại khu Gleba Tauá ở bắc Tocantins, nghiên cứu ghi nhận vụ chiếm đất và áp lực khiến các gia đình cư trú lâu năm phải rời đi. Hệ thống Đăng ký Môi trường Nông thôn (CAR) được nêu là một yếu tố thể chế hóa chiếm đất theo kiểu số, khi hồ sơ thuật toán có thể biến đất công và đất cộng đồng thành tài sản thị trường; khi dữ liệu không xóa được cộng đồng, máy bay không người lái từng được dùng để đe dọa và phun thuốc lên nông hộ nhỏ.
Các nhà nghiên cứu đề xuất từ chối giả định trung lập công nghệ, yêu cầu minh bạch và quản trị phi tập trung của các hệ thống AI. Họ cho rằng cơ sở hạ tầng kỹ thuật công nên hỗ trợ sự tham gia tập thể và bảo vệ lãnh thổ xã hội thay vì xóa sổ chúng. Nghiên cứu kêu gọi giám sát Big Tech và Big Agro, đồng thời đánh giá cao các thực hành tái sinh, canh tác sinh thái và kiến thức tổ tiên để duy trì đa dạng sinh học và an ninh lương thực.
- Kêu gọi minh bạch dữ liệu và quản trị phân tán
- Bảo vệ lãnh thổ xã hội và sự tham gia tập thể
- Thúc đẩy canh tác sinh thái và kiến thức tổ tiên
Từ khó
- tái cấu trúc — thay đổi cấu trúc hoặc tổ chức lại một hệ thống
- nông nghiệp chính xác — canh tác dùng công nghệ để tối ưu sản xuất
- giám sát từ xa — theo dõi hoạt động từ vị trí xa bằng thiết bị
- đa dạng nông nghiệp — sự có nhiều loại cây trồng và phương pháp canh tác
- hồ sơ thuật toán — dữ liệu do thuật toán tạo hoặc lưu trữ về tài sản
- chiếm đất — lấy đất của người khác một cách cưỡng chế
- minh bạch — công bố rõ ràng, dễ kiểm tra và không giấu giếm
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Nghiên cứu nói rằng thuật toán thường chỉ nhận diện sản phẩm hàng hóa và làm nhiều cách sống trở nên vô hình. Theo bạn, chính sách nào có thể giúp bảo vệ những cách sống này khi triển khai AI?
- Các tác giả kêu gọi giám sát Big Tech và Big Agro đồng thời thúc đẩy canh tác sinh thái. Bạn có đồng ý rằng cần ưu tiên bảo vệ đa dạng sinh học hơn việc số hóa nông nghiệp không? Giải thích lý do.
- Hệ thống CAR có thể biến đất cộng đồng thành tài sản thị trường. Cộng đồng địa phương có thể làm gì để bảo vệ quyền sử dụng đất của họ?
