AI và bất bình đẳng ở châu PhiCEFR B2
7 thg 11, 2025
Phỏng theo Abdallah Abdallah, Global Voices • CC BY 3.0
Ảnh: The New York Public Library, Unsplash
Bài viết phân tích cách AI có thể khuếch đại bất bình đẳng toàn cầu. Diễn đàn Kinh tế Thế giới ước tính AI có thể thêm USD 15.7 trillion cho nền kinh tế toàn cầu vào năm 2030, nhưng lợi ích này tập trung ở các nước thu nhập cao. Ở châu Phi, người tạo dữ liệu và tài xế gig thường không hưởng lợi tương xứng, và câu hỏi về quyền kiểm soát hạ tầng và lợi ích đang làm dấy lên nghi ngờ tại COSAA 2025.
Lịch sử được trình bày như một yếu tố nền: tiến bộ công nghệ ở Bắc toàn cầu thường liên quan tới khai thác ở Nam toàn cầu. Tác giả mô tả hai mô hình tiếp nhận công nghệ — "sư phạm Tin Lành" và "sư phạm Công giáo" — và tham chiếu tới luận điểm trong Why Nations Fail (2012) của Acemoglu và Robinson để giải thích sự phụ thuộc và kiểm soát thời thuộc địa còn ảnh hưởng tới ngày nay.
Các vấn đề hiện tại rõ ràng trên cơ sở hạ tầng và chính sách. Châu Phi tạo ra lượng dữ liệu lớn nhưng chỉ có 2% trung tâm dữ liệu trên lục địa. Gần 7 triệu địa chỉ IPv4 được AFRINIC bán cho Cloud Innovation, công ty đăng ký ở Seychelles, và phần lớn địa chỉ này được cho thuê cho công ty ở Trung Quốc, Philippines và Hồng Kông. Về phần cứng, tháng 1 năm 2025 chính quyền Biden ban hành một Quy định tạm thời cuối cùng để hạn chế phân phối chip cho AI và phân nước theo các tier; hơn 90% nước Tier 1 có truy cập không hạn chế, còn nhiều nước Nam toàn cầu ở Tier 2 bị giới hạn. Tổng thống Mỹ Donald Trump dự định hủy bỏ hệ thống này, điều có thể thay đổi truy cập nhưng không đảm bảo công bằng hơn.
Bài viết chỉ ra thêm thách thức như hệ sinh thái dữ liệu yếu và sự phân mảnh do hơn 40 quốc gia đã ban hành luật bảo vệ dữ liệu. Để giải quyết, tác giả kêu gọi quản trị bao trùm: minh bạch, công bằng, giám sát của con người và hợp tác vùng. Một đề xuất là Liên Hợp Quốc liên kết AI với các mục tiêu toàn cầu và phối hợp với các cơ quan vùng để nâng cao tiêu chuẩn dữ liệu, bảo vệ và sự tham gia, nhằm để AI hỗ trợ phát triển công bằng hơn.
- minh bạch
- công bằng
- giám sát của con người
- hợp tác vùng
Từ khó
- khuếch đại — làm tăng mức độ hoặc tầm ảnh hưởng
- bất bình đẳng — sự khác nhau không công bằng giữa nhóm
- hạ tầng — hệ thống cơ sở vật chất và dịch vụ
- phân mảnh — tình trạng bị tách rời, không thống nhất
- quyền kiểm soát — quyền quyết định và quản lý cái gì
- hệ sinh thái — mạng lưới liên quan giữa tổ chức và dữ liệu
- minh bạch — tình trạng thông tin rõ ràng, công khai
- giám sát — theo dõi và kiểm tra hoạt động bởi con người
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ sự phân bố chỉ 2% trung tâm dữ liệu ở châu Phi ảnh hưởng thế nào đến phát triển công nghệ và kinh tế của lục địa này?
- Những lợi ích và rủi ro khi chính quyền các nước áp dụng quy định hạn chế truy cập chip theo tier là gì?
- Liên Hợp Quốc và cơ quan vùng có thể làm gì cụ thể để nâng cao minh bạch và công bằng trong quản trị AI?
