Các cuộc biểu tình lớn tại Iran từ tháng 12/2025 sang tháng 1/2026 đã dẫn tới một trong những lần ngắt kết nối internet kéo dài nhất ở nước này. NetBlocks xác nhận tình trạng sụp đổ gần như hoàn toàn của kết nối sau khi nhà chức trách áp lệnh đóng hoàn toàn vào ngày 8 tháng 1; truy cập hạn chế bắt đầu được khôi phục từ ngày 23 tháng 1 nhưng nhiều dịch vụ vẫn bị giới hạn đến ngày 23 tháng 2.
Filter Watch cho biết nhà chức trách đã chuyển sang "mô hình danh sách trắng", trong đó internet toàn cầu bị chặn theo mặc định và chỉ các nguồn được phê duyệt mới được phép truy cập. WhatsApp của Meta bị hạn chế và phần lớn người dùng hiện phải dựa vào mạng riêng ảo (VPN). Amir Rashidi của Miaan Group viết rằng việc liệt vào danh sách trắng đang được thực thi ở cấp hạ tầng, khiến lưu lượng ra vào bị hạn chế hoàn toàn.
Theo báo cáo của Foreign Policy ngày 14 tháng 1, Nga đã giúp Iran triển khai một kết nối được quản lý xoay quanh kiểm tra gói sâu (DPI). Protei — một công ty có trụ sở chính tại Jordan và có nguồn gốc ở St.Petersburg — được nêu tên là đối tác ủng hộ các nỗ lực chặn, giám sát và quản lý lưu lượng, dù chi tiết hỗ trợ chưa rõ. Tài liệu trên trang web và một PDF của Protei mô tả nền tảng DPI của họ, ghi rằng "Hệ thống PROTEI DPI cung cấp các khả năng mở rộng có thể được sử dụng để thực hiện kiểm duyệt ở cấp mạng và kiểm soát lưu lượng." Tài liệu cũng nêu nền tảng có thể nhận diện dịch vụ, chặn hoặc giảm băng thông, ưu tiên lưu lượng và hỗ trợ liệt kê đen và liệt kê trắng cho URL và tên miền.
Một số cuộc điều tra và hồ sơ kinh doanh làm dấy lên câu hỏi. Citizen Lab phát hiện năm 2023 Protei đã giúp xây dựng hệ thống giám sát di động cho Iran, và email rò rỉ cho thấy Protei được chọn cung cấp thành phần mạng lõi cho Ariantel. Kommersant đưa tin năm 2024 rằng Rostelecom tham gia liên doanh với Protei. Thông tin công khai về chủ sở hữu và số liệu năm 2022 liệt kê: Anton Pinchuk 28.56 percent; Yuri Kolobkov và Vladimir Freinkman 18.57 percent mỗi người; Maxim Maslov và CEO Nina Apostolova 17.15 percent mỗi người; doanh thu RUB 2.88 billion (USD 43 million); lợi nhuận ròng RUB 398 million (USD 5.9 million). Công ty vẫn vận hành chi nhánh ở Estonia và Jordan và liệt kê nhiều khách hàng, bao gồm MTN Irancell, Ariantel và một số nhà mạng khu vực. Chưa rõ liệu các cuộc điều tra tiếp theo sẽ thay đổi cách các hệ thống này được cung cấp hoặc sử dụng hay không.
Từ khó
- ngắt kết nối — tình trạng mất kết nối với mạng internet
- danh sách trắng — chỉ cho phép các nguồn được phê duyệt truy cập
- kiểm duyệt — ngăn chặn hoặc hạn chế nội dung trên mạng
- giám sát — theo dõi hoạt động và lưu lượng trên mạng
- hạ tầng — các thiết bị và hệ thống mạng cơ bản
- lưu lượng — số lượng dữ liệu truyền trên mạng theo thời gian
- doanh thu — tổng tiền công ty thu được từ hoạt động
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Người dùng nhiều nơi phải dựa vào mạng riêng ảo (VPN). Theo bạn, lợi ích và rủi ro khi dùng VPN trong hoàn cảnh này là gì?
- Vai trò của các công ty như Protei trong hỗ trợ chặn và giám sát có thể ảnh hưởng thế nào đến quyền riêng tư và tự do tiếp cận thông tin?
- Bài viết nêu thông tin công khai về chủ sở hữu và doanh thu của Protei. Bạn nghĩ việc minh bạch các thông tin như vậy có thể thay đổi cách các hệ thống này được cung cấp hoặc sử dụng không? Vì sao?
Bài viết liên quan
Cảm biến nhà và AI giám sát sức khỏe người mắc ALS
Nhóm tại University of Missouri thử nghiệm hệ thống cảm biến trong nhà kết hợp trí tuệ nhân tạo để theo dõi thay đổi chức năng ở người mắc xơ cứng teo cơ một bên (ALS). Dự án xác minh dữ liệu rồi phát triển mô hình dự báo và tích hợp cảnh báo vào chăm sóc lâm sàng.
