Một nhóm nhà nghiên cứu công bố trên Annals of Neurology đã kiểm tra xem hai yếu tố nguy cơ — gánh nặng tổn thương chất trắng có tín hiệu tăng trên MRI (WMH) và biến thể alen ε4 của gen APOE — tương tác như thế nào để ảnh hưởng tới nguy cơ sa sút trí tuệ do mọi nguyên nhân. Dữ liệu tới từ các nghiên cứu quy mô lớn đã được phân tích; tác giả chính là Adam de Havenon, phó giáo sư tại Yale School of Medicine. WMH được mô tả là vết sẹo hoặc tổn thương hiển thị dưới dạng vệt sáng trên MRI và thường phản ánh tổn thương các mạch máu nhỏ trong não. APOE tham gia vận chuyển chất béo như cholesterol, và biến thể ε4 được biết là làm tăng nguy cơ bệnh Alzheimer.
Kết quả chính cho thấy những người mang cả gánh nặng WMH cao và ít nhất một alen APOE ε4 đối mặt với nguy cơ sa sút trí tuệ lớn hơn so với những người không có cả hai yếu tố. Quan trọng là sự gia tăng rủi ro theo kiểu cộng thêm chứ không nhân lên; mỗi yếu tố đóng góp rủi ro riêng mà không khuếch đại tác động của yếu tố kia. Tác giả mô tả đây là một "kịch bản hai cú đánh": khuynh hướng di truyền kết hợp với sức khỏe mạch máu kém làm tăng khả năng kết cục xấu.
Nghiên cứu nhấn mạnh rằng yếu tố mạch máu có thể điều chỉnh được. De Havenon và đồng nghiệp gợi ý rằng kiểm soát huyết áp, điều trị đái tháo đường và các can thiệp tim mạch có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm sự phát triển của WMH, từ đó giảm rủi ro kể cả ở những người có yếu tố di truyền. Nghiên cứu được hỗ trợ bởi National Institutes of Health và Yale University; Yale báo cáo các phát hiện và bài viết xuất hiện đầu tiên trên Futurity.
Từ khó
- tổn thương chất trắng — tổn hại ở mô trắng bên trong não
- gánh nặng — mức độ lớn của một vấn đề bệnh lý
- biến thể — phiên bản khác nhau của một gen
- alen — đơn vị di truyền nhỏ trên một gen
- sa sút trí tuệ — mất dần khả năng suy nghĩ và nhớ
- can thiệp tim mạch — biện pháp y tế nhằm chữa hoặc phòng bệnh tim
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Nghiên cứu nhấn mạnh yếu tố mạch máu có thể điều chỉnh được. Theo bạn, những biện pháp y tế công cộng nào nên ưu tiên để giảm gánh nặng WMH trong cộng đồng? Hãy giải thích ngắn.
- Biết mình mang alen APOE ε4 có thể ảnh hưởng thế nào đến quyết định chăm sóc sức khỏe cá nhân? Nêu vài ví dụ cụ thể.
- Tác giả gọi đó là "kịch bản hai cú đánh" (kết hợp yếu tố di truyền và mạch máu). Bạn có thể nêu một ví dụ khác về hai yếu tố cùng làm tăng rủi ro bệnh tật và giải thích vì sao?
