Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) công bố hướng dẫn đầu tiên dựa trên bằng chứng cho điều trị tungiasis, một bệnh do bọ cát Tunga penetrans gây ra. Ký sinh trùng chui vào da và gây viêm, đau và ngứa, đặc biệt ở bàn chân; hàng triệu người ở Mỹ Latinh, Caribe và châu Phi hạ Sahara bị ảnh hưởng. Trẻ em và người cao tuổi chịu gánh nặng lớn, và bệnh có thể gây biến chứng mạn tính, dị dạng nặng cùng kỳ thị xã hội.
Hướng dẫn do nhóm chuyên gia soạn thảo khuyến nghị dimethicone độ nhớt thấp làm phương pháp điều trị ưu tiên vì nó tiêu diệt bọ khi bôi, dễ dùng và chi phí thấp hơn so với loại bỏ bằng phẫu thuật. Nếu không có dimethicone, hướng dẫn khuyên dùng ivermectin. Tài liệu cảnh báo không nên lấy ký sinh trùng khi không có biện pháp sát khuẩn đầy đủ hoặc nhân viên được đào tạo, vì việc lấy tay hoặc dùng vật sắc thường gặp có thể gây nhiễm trùng.
PAHO nêu rõ tình trạng thiếu nghiên cứu, đầu tư thấp và ít tiêu chuẩn quốc tế; bệnh này không được đưa vào hầu hết kế hoạch y tế công cộng quốc gia. Manuel Calvopiña cho biết tần suất mắc đã giảm trong 20 năm qua nhưng vẫn còn người bị tàn phế. Các chuyên gia, trong đó có bác sĩ da liễu Cynthia Rossi, cảnh báo rằng việc lấy ký sinh trùng không vô trùng có thể gây nhiễm trùng, uốn ván và thậm chí tử vong, và họ đề nghị đào tạo nhân viên cùng chính sách cung cấp dimethicone.
PAHO khuyến nghị kết hợp các biện pháp lâm sàng, cộng đồng và môi trường, nhưng cũng nói có thiếu dữ liệu dịch tễ học và hạn chế kinh tế. WHO đã gợi ý các hành động phòng ngừa như rửa chân hàng ngày bằng xà phòng, bịt hoặc phun thuốc trừ sâu lên nền nhà và dùng dầu dừa làm thuốc xua. Ở Mỹ Latinh và Caribe, nhiễm bệnh tập trung ở mười quốc gia; hơn 70% các trường hợp báo cáo giữa 2010 và 2022 là ở Brazil, chủ yếu ở các làng Amazon. Colombia đã báo cáo ca nặng trong cộng đồng người bản địa ở Amazon, và các ca cũng được báo cáo ở Ecuador, Guatemala, French Guiana, Haiti, Mexico, Bolivia và Argentina. PAHO ước tính 450 triệu người sống trong khu vực có nguy cơ, nhưng nhiều ca không được báo cáo do kỳ thị và thiếu tiếp cận chăm sóc sức khỏe.
Từ khó
- tungiasis — bệnh ngoài da do bọ cát chui vào
- dimethicone — chất bôi ngoài da để tiêu diệt bọ
- ivermectin — thuốc chống ký sinh trùng khi thiếu dimethicone
- sát khuẩn — dùng hóa chất hoặc cách để diệt vi khuẩn
- dịch tễ học — nghiên cứu cách bệnh lan trong dân sốdữ liệu dịch tễ học
- kỳ thị — đối xử xấu hoặc cô lập người bệnhkỳ thị xã hội
- tàn phế — mất khả năng hoạt động bình thường, khuyết tật nặng
- uốn ván — bệnh nặng do vi khuẩn, gây co cứng cơ
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Việc cung cấp dimethicone và đào tạo nhân viên có thể thay đổi tình hình bệnh không? Hãy nêu lý do dựa trên bài viết.
- Kỳ thị và thiếu tiếp cận chăm sóc được đề cập trong bài; những rào cản này ảnh hưởng thế nào đến việc báo cáo và điều trị bệnh?
- Trong các biện pháp phòng ngừa được nêu (rửa chân, phun thuốc trừ sâu, bịt nền nhà, dùng dầu dừa), bạn nghĩ biện pháp nào dễ thực hiện nhất ở cộng đồng nghèo và tại sao?
Bài viết liên quan
Hỗ trợ xã hội thời thơ ấu giảm nguy cơ tử vong sớm ở người trẻ
Nghiên cứu cho thấy sự hỗ trợ xã hội ổn định khi còn nhỏ có thể giảm nguy cơ tử vong sớm ở những người trẻ trải qua khó khăn trong gia đình hoặc cộng đồng. Dữ liệu theo dõi từ tuổi đi học đến khi trưởng thành được sử dụng.
Siêu âm mới giúp phân biệt nang và khối vú
Các nhà nghiên cứu phát triển phương pháp xử lý tín hiệu siêu âm dựa trên tương quan, giúp phân biệt dịch và khối rắn trong vú. Thử nghiệm ban đầu với bệnh nhân thật cho thấy chẩn đoán chính xác hơn và có thể giảm sinh thiết không cần thiết.
