Vai là khớp phức tạp và di động nhất cơ thể, nên dễ tổn thương ở mọi lứa tuổi. Theo Ilya Voloshin, trưởng Bộ phận Vai và Khuỷu tại University of Rochester, đau vai thường liên quan đến lão hóa và hao mòn theo thời gian, nhưng cũng có thể do chấn thương cấp tính. Gân chóp xoay trở nên dễ bị tổn thương khi có tuổi hoặc khi bị lạm dụng bằng động tác lặp lại.
Các chấn thương cấp tính thường gặp gồm ngã, nâng vật nặng (ví dụ túi hàng tạp hóa), làm vườn và các môn thể thao như quần vợt hoặc golf. Ngoài ra, đau vai có thể phát sinh từ vấn đề thần kinh: viêm khớp cổ hoặc hội chứng ống cổ tay đôi khi gây đau lan tới vai hoặc xương bả vai. Thói quen hàng ngày như ngủ nghiêng, nâng vật không đúng cách hay tư thế làm việc kém có thể làm khoang chóp xoay hẹp lại và dẫn đến chèn ép.
Những bệnh vai hay gặp gồm bệnh chóp xoay, vai đông cứng, chèn ép và viêm gân. Chóp xoay là nguyên nhân phổ biến nhất; triệu chứng gồm đau nhói khi đưa tay ra sau hoặc sang bên và đau âm ỉ trầm trọng hơn về đêm. Vai đông cứng xảy ra khi người bệnh ngừng cử động và mô sẹo hình thành; khoảng 80% trường hợp cải thiện mà không cần phẫu thuật. Voloshin khuyên nên giữ vai vận động trừ khi có gãy xương hoặc trật khớp; vật lý trị liệu thường là bước đầu và tiêm cortisone có thể hỗ trợ.
Nẹp hữu ích để cố định khi gãy xương, trật khớp hoặc sau phẫu thuật nhưng không phải lúc nào cũng giúp các vấn đề khác. Thuốc kháng viêm không kê đơn cùng vật lý trị liệu là bước khởi đầu hợp lý. Cần khám nếu chấn thương cấp làm bạn không nâng được cánh tay. Nếu đau và mất chức năng kéo dài hơn 4-6 tuần, chụp MRI và chuyển khám phẫu thuật có thể phù hợp. Phẫu thuật được cân nhắc khi vấn đề dai dẳng sau điều trị nội khoa hoặc khi có rách gân chóp xoay toàn độ dày; thay khớp vai có thể là lựa chọn cho tổn thương nặng hoặc giải phẫu không thể phục hồi và thường phù hợp hơn với bệnh nhân lớn tuổi. Thay khớp có thể khôi phục vận động, giảm đau và giúp bệnh nhân trở lại hoạt động thường nhật.
Nguồn: University of Rochester
Từ khó
- chóp xoay — nhóm gân và cơ giữ ổn định vai
- chèn ép — áp lực lên mô gây đau và tổn thương
- vai đông cứng — tình trạng mất vận động do mô sẹo
- gân — dải mô nối cơ với xương
- vật lý trị liệu — phương pháp phục hồi bằng bài tập
- cortisone — thuốc giảm viêm thường tiêm vào chỗ đau
- thay khớp vai — phẫu thuật đặt khớp nhân tạo cho vai
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ những thay đổi thói quen hàng ngày nào có thể giúp giảm nguy cơ đau vai? Nêu ví dụ và giải thích.
- Khi nào bạn sẽ cân nhắc tiếp tục điều trị nội khoa hoặc chuyển sang khám phẫu thuật cho vấn đề vai? Hãy nêu lý do dựa trên bài.
- So sánh ưu nhược điểm của nẹp và vật lý trị liệu trong phục hồi sau chấn thương vai.
Bài viết liên quan
Thời điểm trong ngày ảnh hưởng hiệu quả hóa trị cho glioblastoma
Nghiên cứu cho thấy thời điểm trong ngày có thể làm thay đổi hiệu quả thuốc temozolomide ở bệnh nhân glioblastoma. Hoạt động của enzyme MGMT và mức methyl hóa thay đổi theo nhịp hàng ngày, gợi ý hướng điều trị theo thời gian.
