Bilim insanları, yiyecek algısının (koku veya görünüş) beyindeki bir devre aracılığıyla vücudu yemekten önce nasıl hazırladığını moleküler ayrıntılarıyla ortaya koydu. Nature Metabolism’de yayımlanan çalışma, iştahı düzenleyen pro-opiomelanocortin (POMC) nöronlarının beklentiyle ilişkili aktivitesinin bu hazırlık yanıtında merkezi bir rol oynadığını gösteriyor. Araştırmaya göre POMC nöronlarındaki glikojen cepleri, nöronal aktivite için gerekli enerjiyi sağlıyor.
İnsan benzeri deney düzeneğinde araştırmacılar farelere tel bir ızgara arkasında yiyecek gösterdi; hayvanlar kokladı ve gördü ama yiyemedi. Bu sırada nöronlardaki moleküler değişiklikler ölçüldü ve glikojen sentezinden sorumlu enzimin aktive olduğu bulundu. Genetik olarak POMC nöronlarında glikojen sentetazı olmayan fareler, yiyeceğe daha az yaklaştı, daha az yedi ve yemekten önce insülin salınımını başlatamadı. Erişkin farelere virüs aracılığıyla aynı enzimin uzaklaştırılması benzer etkilere yol açtı; bu sonuç gelişimsel bir bozukluktan kaynaklanmadığını gösteriyor.
- Deneysel bulgular: genetik müdahale, viral müdahale, bağlantı haritalaması.
- Bağlantılar kokuyu işleyen bölgelerle ilişkili bulundu.
- Nöronal glikojenin rolü astrositlere özgü olduğu düşüncesini sorgulatıyor.
Zaman içinde POMC glikojeni bozulmuş mutant fareler obezleşti ve prediyabet göstergeleri sergiledi. Yazarlar, beynin yiyeceği önceden algılamasındaki kusurların obezite ve diyabet gelişimine katkıda bulunabileceğini ve bu bulgunun yeni tedavi yaklaşımlarına işaret edebileceğini belirtiyor. Çalışma çeşitli kurum ve vakıflar tarafından desteklendi; kaynak olarak Yale University gösterildi.
Zor kelimeler
- algı — duyularla çevreyi ve nesneleri fark etmealgısının
- nöron — sinir sisteminde bilgi ileten hücrenöronlarının, nöronlarındaki, nöronlarında
- glikojen — kısa süreli enerji depolayan karbonhidratglikojen cepleri, nöronal glikojenin, POMC glikojeni
- sentez — daha basit maddelerden yeni madde yapmasentezinden
- enzim — vücutta kimyasal reaksiyonları hızlandıran protein molekülenzimin
- astrosit — beyinde nöronları destekleyen bir glia hücresiastrositlere
- prediyabet — tam diyabet olmadan önceki kan şekeri durumu
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Beyninin yiyeceği önceden algılamasındaki kusurlar obezite ve diyabet gelişimine nasıl katkıda bulunabilir? Nedenleriyle açıklayınız.
- Araştırmacıların erişkin farelere virüsle enzimi uzaklaştırması sonuçların yorumunda neden önemlidir? Kısaçe yanıtlayınız.
- Bu bulgulara dayanarak insanların obezite veya prediyabet tedavisinde hangi tür yaklaşımlar akla gelebilir? Örnek veriniz.
İlgili makaleler
Zekâ, Beyindeki Ağların İşbirliğiyle Oluşuyor
Araştırmacılar nörogörüntüleme verileriyle beynin organizasyonunu inceleyerek genel zekânın nasıl ortaya çıktığını araştırdı. Çalışma, zekânın tek bir bölgeden değil, birçok beyin ağı arasındaki koordinasyon ve entegrasyona bağlı olduğunu gösteriyor.
Sirkadiyen ritimleri güçlendirmek inme sonrası iyileşmeyi iyileştirebilir
Farelerle yapılan çalışma, günlük ritimleri güçlendirmenin glimpatik akışı artırıp inme sonrası iyileşmeyi destekleyebileceğini gösteriyor. Bulgular hayvan modelleriyle sınırlı olduğu için insan çalışmaları gerekli.
CC023 fare suşunda viral enfeksiyon ve ALS benzeri hasar
Araştırmacılar CC023 adlı fare suşunu inceleyerek viral enfeksiyonun ALS benzeri nörolojik hasarla ilişkili olabileceğini buldu. Bulgular sporadik ALS için erken uyarı işaretleri ve yeni testlerin geliştirilmesine yardımcı olabilir.
