Xonorika Kira over het mensbeeld in kunstmatige intelligentie ^{CEFR B2}

Xonorika Kira waarschuwt dat het veelgebruikte motto "de mens centraal" een smalle definitie van mens-zijn kan verbergen. Zij betoogt dat dierlijke, ecologische, voorouderlijke en spirituele vormen van kennis lange tijd zijn weggezet, en dat dat beperkte beeld vaak is gevormd door witte suprematie, het patriarchaat, discriminatie tegen mensen met een handicap en cis-heteronormatieve normen. De scheidslijn tussen natuurlijk en kunstmatig heeft morele regels gecreëerd die bepalen wie als echt of belichaamd telt; die regels hebben mensen en lichamen uitgesloten.

Kira verbindt deze ideeën met recente veranderingen in de informatica. Het wereldwijde tech-ecosysteem heeft vele creatieve en affectieve taken geautomatiseerd. Sinds ten minste 2022 heeft de versnelling van planetaire berekening de angst voor vervanging vergroot — niet alleen van banen, maar ook van zingeving, waarneming en creativiteit. Bij de boekpresentatie van "All Watched Over by Machines of Loving Grace" bij Now Instant in Los Angeles sprak Kira over pogingen om technologische en culturele data terug te eisen die zonder toestemming werden onttrokken. Een criticus vroeg of dat de productiesituatie kan verbeteren; een curator benadrukte dat queer en dekoloniale kunstenaars het gesprek hebben verbreed.

Kira spreekt van een crisis van het reebleef: AI-beelden en -stemmen stabiliseren de werkelijkheid niet langer maar concurreren ermee, wat leidt tot een overvloed aan beelden en een tekort aan verificatie. Ze benadrukt dat data en content voortkomen uit arbeid, extractie en energiegebruik; modellen draaien op servers die elektriciteit, water en mineralen verbruiken.

Haar aanbevelingen zijn concreet en relationeel:

• Bouw gelegenheidsgebonden datasets: kleinere, intentionele archieven gebaseerd op relaties, toestemming en verantwoording.
• Ontwikkel alternatieve dataconsumptie: kleinere, langzamere modellen afgestemd op gemeenschappen en interfaces die diepgang uitnodigen in plaats van eindeloze schaal.

Werken met AI betekent systemen zien als onstabiele samenwerkers en ze gebruiken om soevereiniteit te ondersteunen voor culturen wiens kennis is onttrokken. Volgend op Ruha Benjamin benadrukt Kira dat verbeelding gepaard moet gaan met ontmanteling: nieuwe werelden scheppen zal rommelig maar noodzakelijk zijn. Kira Xonorika is een interdisciplinair kunstenaar, onderzoeker en schrijver met werk over trauma, koloniale macht, pathologisering, trans- en queer-temporaliteiten, kennis uit het Global South, internetesthetiek en veerkrachtige organisatie.