Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Neuroscience khảo sát cách não người dự đoán từ khi nghe hoặc đọc. Nhóm tác giả báo cáo rằng con người dự đoán dựa trên các nhóm ngữ pháp, tức là các thành phần cú pháp, chứ không chỉ dựa vào một từ tiếp theo riêng lẻ. Đồng tác giả David Poeppel giải thích rằng não nhóm các từ thành cụm khi dự đoán.
Các thí nghiệm thực hiện với người nói tiếng Quan Thoại và dùng ghi điện từ não (MEG) để thu tín hiệu. Nhóm cũng áp dụng bài kiểm tra Cloze hành vi, trong đó các từ bị bỏ và người tham gia điền vào chỗ trống. Để kiểm tra tính phổ quát, họ phân tích dữ liệu não bổ sung từ bệnh nhân tiếp xúc tiếng Anh.
Để so sánh, các nhà nghiên cứu dùng mô hình ngôn ngữ lớn để tính hai đại lượng dự đoán: entropi (mức không chắc chắn của ngữ cảnh) và độ bất ngờ hay surprisal (mức bất ngờ của một từ trong ngữ cảnh). Kết quả cho thấy phản ứng não thay đổi theo vị trí từ trong cấu trúc cú pháp, cho thấy não nhạy với thành phần ngữ pháp hơn so với các mô hình chỉ tối ưu cho dự đoán từ tiếp theo.
Từ khó
- ngữ pháp — quy tắc và cấu trúc của câu
- cú pháp — cách các từ tổ chức trong câu
- dự đoán — nói trước điều có thể xảy ra
- ghi điện từ não — kỹ thuật đo hoạt động điện của não
- entropi — mức không chắc chắn của ngữ cảnh
- surprisal — mức bất ngờ của một từ trong ngữ cảnh
- phổ quát — áp dụng cho nhiều ngôn ngữ hoặc trường hợp
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn có thường dự đoán từ tiếp theo khi đọc hoặc nghe không? Hãy nêu một ví dụ.
- Bạn nghĩ việc não nhóm từ theo thành phần cú pháp có lợi thế gì khi hiểu câu?
- Nghiên cứu dùng tiếng Quan Thoại và dữ liệu tiếng Anh. Bạn có nghĩ kết quả có thể áp dụng cho ngôn ngữ khác không? Tại sao?
Bài viết liên quan
Chuột chù thu nhỏ não và cơ quan để sống qua mùa đông
Hai nghiên cứu mới giải thích hiện tượng Dehnel ở chuột chù Sorex araneus: chúng thu nhỏ não và các cơ quan vào mùa đông để tiết kiệm năng lượng, rồi phục hồi vào mùa xuân. Nghiên cứu kết hợp giải trình tự bộ gen và dữ liệu biểu hiện gen.
Vi khuẩn ruột có thể tới não sau khi chuột ăn nhiều chất béo
Nghiên cứu ở chuột do Emory University công bố trên PLOS Biology cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo thay đổi hệ vi sinh, làm tăng tính thấm ruột và cho phép vi khuẩn sống di chuyển tới não theo dây thần kinh phế vị. Trở lại chế độ ăn bình thường làm giảm hiện tượng này.