Nghiên cứu đăng trên Nature Food do nhóm tại Đại học Aalto (Espoo, Phần Lan) thực hiện đã mô phỏng ảnh hưởng của ấm lên toàn cầu lên 30 loại cây trồng dưới các kịch bản ấm lên từ 1.5 đến 4 độ C. Phân tích tập trung vào ba yếu tố chính — nhiệt độ, lượng mưa và khô hạn — và kết luận rằng những thay đổi này sẽ thu hẹp diện tích đất phù hợp cho canh tác nhiều loại cây lương thực.
Tác giả chính Sara Heikonen và đồng nghiệp cho biết các vùng vĩ độ thấp, gồm nhiều nước ở Trung Đông, Nam Á, châu Phi hạ Sahara và Mỹ Latinh, là nơi dễ tổn thương nhất. Nghiên cứu chỉ ra rằng ở những vùng này tới khoảng một phần ba sản lượng có thể gặp rủi ro khi ấm lên 2 độ C, con số này có thể tăng lên tới một nửa khi ấm lên 3 độ C; tại châu Phi hạ Sahara, gần ba phần tư sản lượng hiện tại có nguy cơ nếu ấm hơn 3 độ C. Những cây lương thực chính như lúa, ngô, lúa mì, khoai tây và đậu tương sẽ bị ảnh hưởng, cùng với các cây ít nghiên cứu hơn như đậu mắt đen và sắn; các cây củ nhiệt đới như củ mì (yam) đặc biệt dễ tổn thương.
Đồng tác giả Matti Kummu lưu ý mô hình không tính đến sâu bệnh mới hay hiện tượng thời tiết cực đoan do ấm lên. Các tác giả nhấn mạnh rằng giới hạn ấm lên ở mức 2 độ C so với tiền công nghiệp sẽ giảm bớt tác động xấu nhất. Họ đề xuất các biện pháp thích ứng và giảm thiểu:
- phát triển giống cây chịu khí hậu,
- thúc đẩy loài bản địa ít dùng,
- nâng cấp tưới, bón phân và nông lâm kết hợp.
Chuyên gia Srijita Dasgupta cảnh báo rằng các vùng dễ tổn thương thường có nghèo đói sâu và rủi ro khí hậu có thể dẫn đến đói, suy dinh dưỡng và xung đột. Bà kêu gọi các kế hoạch đầu tư khí hậu và nông nghiệp có thể định lượng được cùng nguồn tài trợ nhắm đúng cộng đồng cần hỗ trợ nhất.
Từ khó
- mô phỏng — tạo mô hình máy tính để giả lập thực tế
- kịch bản — mô tả một khả năng diễn biến trong tương laikịch bản ấm lên
- khô hạn — thời gian thiếu nước ảnh hưởng cây trồng
- sản lượng — lượng sản phẩm thu được từ cây trồng
- thích ứng — biện pháp điều chỉnh để giảm rủi ro
- giảm thiểu — hành động làm giảm mức độ xấu của vấn đề
- nông lâm kết hợp — kết hợp canh tác cây trồng và rừng trên cùng đất
- định lượng — xác định số lượng hoặc đo lường bằng sốđịnh lượng được
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Mô hình nghiên cứu không tính đến yếu tố nào, và bạn nghĩ điều đó ảnh hưởng thế nào tới kết quả?
- Tại sao giới hạn ấm lên ở mức 2°C lại được cho là quan trọng theo văn bản?
- Trong các biện pháp đề xuất, bạn cho biện pháp nào nên ưu tiên cho vùng nghèo nhất? Vì sao?
Bài viết liên quan
Nông dân Philippines vận động nông sinh học và phản đối GMO trước COP30
Trước COP30, MASIPAG và nông dân tổ chức hội chợ, hội thảo, buổi nấu ăn và thu thập chữ ký để liên kết cải cách ruộng đất, phương thức canh tác và công bằng khí hậu. Họ phản đối một dự thảo nghị định ủng hộ GMO.
