Vụ phun trào mạnh của núi lửa Hunga Tonga–Hunga Ha’apai vào tháng 1 năm 2022 tạo ra một cột tro và khí khổng lồ, mà các nhà khoa học đã theo dõi bằng các phép đo vệ tinh tiên tiến. Họ phát hiện nồng độ formalđehit bất thường cao và theo dõi đám mây này trong 10 ngày khi nó di chuyển về phía Nam Mỹ. Vì formalđehit trong khí quyển chỉ tồn tại vài giờ, việc quan sát kéo dài cho thấy methane trong cột bị phá hủy liên tục trong hơn một tuần, theo Maarten van Herpen từ Acacia Impact Innovation BV.
Nhóm nghiên cứu liên hệ kết quả này với một công trình năm 2023, vốn cho thấy bụi Sahara trộn với muối biển có thể sinh ra các khí dung và tạo nguyên tử clo dưới ánh sáng mặt trời; clo sau đó phản ứng với methane ở tầng khí quyển thấp. Công trình mới cho rằng một cơ chế tương tự đã diễn ra trong cột tro núi lửa, dù cột khí đã vọt lên tầng bình lưu. Trong phun trào, lượng lớn nước biển mặn bị văng lên cùng với tro, và ánh sáng mặt trời tác dụng lên muối và tro có thể sinh clo rất phản ứng để tiêu hủy methane. Nồng độ formalđehit cao được coi là bằng chứng của quá trình phân hủy này.
Về hậu quả khí hậu, methane chịu trách nhiệm cho khoảng một phần ba hiện tượng nóng lên toàn cầu; trong 20 năm nó có tác dụng mạnh xấp xỉ 80 lần so với CO2 nhưng thường phân hủy trong khoảng 10 năm. Vì thế giảm phát thải methane hiện nay có thể mang lại lợi ích khí hậu nhanh trong vòng một thập kỷ, trong khi vẫn cần cắt giảm CO2 để ổn định lâu dài. Nghiên cứu, công bố trên Nature Communications và có sự tham gia của CSIC (Tây Ban Nha) cùng Utrecht University (Hà Lan), dùng dữ liệu TROPOMI trên Sentinel-5P của Cơ quan Vũ trụ châu Âu; nhóm lưu ý cần hiệu chỉnh cẩn thận cho độ cao tín hiệu và mức dioxit lưu huỳnh cao. Tác giả cho rằng kết quả có thể hướng dẫn các nỗ lực gia tăng tốc độ loại bỏ methane một cách nhân tạo, nhưng thách thức then chốt là chứng minh chính xác lượng methane đã bị loại bỏ.
Từ khó
- formalđehit — hợp chất khí có tính phản ứng, gây ô nhiễm
- methane — khí nhà kính mạnh, góp vào hiện tượng nóng lên
- phân hủy — quá trình hóa học khiến chất tách thành phần nhỏ
- tầng bình lưu — lớp khí quyển nằm trên tầng đối lưu
- clo — nguyên tố hóa học rất phản ứng, có thể tiêu diệt khí hữu cơ
- dioxit lưu huỳnh — khí ô nhiễm do lưu huỳnh, ảnh hưởng tới khí quyển
- hiệu chỉnh — điều chỉnh dữ liệu để sửa sai hoặc bù trừ
- cột tro — cột vật chất bay lên từ núi lửa
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Kết quả nghiên cứu gợi ý khả năng tăng tốc loại bỏ methane nhân tạo. Bạn thấy lợi ích và rủi ro chính của hướng này là gì?
- Nghiên cứu nêu thách thức là chứng minh chính xác lượng methane bị loại bỏ. Bạn đề xuất cách đo đếm hoặc kiểm chứng nào khả thi?
- So sánh lợi ích ngắn hạn của giảm phát thải methane với nhu cầu cắt giảm CO2 lâu dài: theo bạn chính sách nào nên được ưu tiên và vì sao?
Bài viết liên quan
AI và thay đổi sử dụng đất ở Brazil
Nghiên cứu ở Brazil cho thấy trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công cụ số làm thay đổi cách sử dụng đất. Mô hình nông nghiệp số hóa đẩy người dân đi, làm giảm đa dạng nông nghiệp và thay thế kiến thức truyền thống; các tác giả kêu gọi minh bạch và quản trị tốt hơn.
