Bão Ditwah gây thiệt hại nặng ở Sri Lanka và làm lộ ra nhiều khiếm khuyết trong quản lý rủi ro. Văn phòng Quản lý Thảm họa báo cáo 643 người chết, hơn 180 người mất tích, gần 2,000 vụ sạt lở và hơn 1.1 triệu hecta bị ngập. Ủy viên Tổng Prabath Chandrakeerthi ước tính thiệt hại ban đầu khoảng US$6–7 billion, tương đương 3–5% GDP. Đánh giá nhanh của UNDP cho thấy hơn một nửa những người bị ảnh hưởng đang đối mặt thu nhập không ổn định, nợ cao và năng lực ứng phó hạn chế.
Các chuyên gia nêu nguyên nhân gồm quy hoạch và quản trị yếu kém: NBRO đã từng lập bản đồ nguy cơ sạt lở nhưng nhiều vụ vẫn xảy ra ở vùng nguy cơ cao. Rohan Cooray gọi đó là thất bại quản trị. Ở Nuwara Eliya, Badulla, Kegalle và Matale, sườn đồi bị suy yếu do xây dựng không kiểm soát, khu định cư tự phát, trồng rau trên dốc và các con đường vi phạm hướng dẫn ổn định. Theo Lalith Rajapakse, các sườn này hầu như không thể thấm hay thoát lượng mưa cực đoan.
Các nhà khoa học liên hệ cường độ Ditwah với sự ấm lên của Ấn Độ Dương. Roxy Mathew Koll nói Ấn Độ Dương ấm 1.2 độ C mỗi thế kỷ giai đoạn 1950–2020, so với khoảng 0.9 độ cho đại dương toàn cầu. Department of Meteorology ghi nhận hơn 300 mm mưa trong 24 giờ tại một số trạm vùng đồi, và đây được xem là thảm họa tồi tệ nhất của Sri Lanka kể từ sóng thần châu Á năm 2004.
Các lỗ hổng trong hệ thống cảnh báo sớm cũng được phơi bày: nhiều cộng đồng nhận cảnh báo quá muộn hoặc thông điệp mang tính kỹ thuật khó hiểu, trong khi mất điện làm gián đoạn liên lạc. Cooray kêu gọi áp dụng dự báo tác động và cảnh báo rõ ràng theo vị trí; những công cụ như phát sóng lên điện thoại di động đã có nhưng chưa được sử dụng đầy đủ. Sau cuộc khủng hoảng kinh tế 2022, các chuyên gia nhấn mạnh Sri Lanka cần tái thiết thông minh, mạnh hơn và do khoa học dẫn dắt để giảm rủi ro trong tương lai.
- Tái thiết dựa trên bằng chứng khoa học
- Cải thiện quy hoạch và quản trị đất đai
- Cảnh báo rõ ràng theo vị trí
- Sử dụng đầy đủ công cụ phát sóng điện thoại
Từ khó
- thiệt hại — mất mát về người, tài sản hoặc kinh tế
- sạt lở — đất hoặc đá trượt xuống dốc
- quy hoạch — kế hoạch sử dụng đất và phát triển
- quản trị — cách tổ chức, điều hành và quyết định
- sườn đồi — mặt dốc của một ngọn đồi
- cảnh báo sớm — thông tin khẩn cấp báo trước nguy hiểm
- dự báo tác động — ước tính hậu quả của sự kiện thiên tai
- tái thiết — xây dựng lại sau thiên tai hoặc thiệt hại
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Theo bài, tại sao tái thiết dựa trên bằng chứng khoa học lại quan trọng cho Sri Lanka? Hãy nêu hai lý do.
- Bạn sẽ đề xuất biện pháp nào để cải thiện hệ thống cảnh báo sớm ở vùng đồi? Giải thích ngắn gọn.
- Bão đã làm nhiều người mất thu nhập và mắc nợ. Những chính sách ngắn hạn nào có thể giúp người bị ảnh hưởng phục hồi?
