Năm 2025 chứng kiến các đợt cắt giảm quyền lực trong viện trợ quốc tế, làm thay đổi bức tranh phát triển toàn cầu và đặt các dịch vụ y tế cùng hỗ trợ nhân đạo trước nguy cơ sụp đổ ở nhiều quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Chuỗi sự kiện bắt đầu vào ngày 20 tháng 1 khi Tổng thống Mỹ ra lệnh đình chỉ hầu hết hợp đồng viện trợ nước ngoài trong 90 ngày để rà soát; quyết định này dẫn tới sa thải hàng loạt, chấm dứt nhiều dịch vụ do Mỹ tài trợ và cuối cùng là việc đóng cửa USAID cùng với việc Hoa Kỳ rút khỏi WHO.
Tháng 2, Vương quốc Anh giảm mức viện trợ từ 0,5% xuống 0,3% của GDP để tăng chi tiêu quốc phòng, trong khi Pháp, Đức và Hà Lan cũng thực hiện các đợt cắt đáng kể. Các nhà phân tích đánh giá tác động cộng gộp khiến 26 quốc gia thu nhập thấp và trung bình, với tổng dân số gần 1,4 tỷ người, trở nên rất dễ tổn thương. Hệ quả thực tế đã xuất hiện: dịch vụ nước và vệ sinh tại trại tị nạn ở bắc Idlib do dự án Green Hands được USAID hỗ trợ đã dừng, gần 200 tổ chức nhân đạo nội địa buộc phải ngừng hoạt động, và nhiều bệnh viện miễn phí đóng cửa.
Tác động tới sức khỏe cộng đồng rõ ràng ở châu Phi: người bệnh như Milicent Muyoma ở khu Mathare (Nairobi) đối mặt tình trạng hết thuốc trị HIV, các chương trình cộng đồng ở Uganda, nơi có 1,5 triệu người sống với HIV/AIDS, đứng trước bờ vực; phun thuốc diệt muỗi chống sốt rét bị dừng ở một số nước và nghiên cứu gen về sốt rét bị đe dọa. Báo cáo UNAIDS 2025 nêu 1,3 triệu ca nhiễm mới năm 2024 và cảnh báo việc rút tài trợ có thể dẫn tới thêm 6 triệu ca nhiễm và 4 triệu ca tử vong liên quan HIV vào năm 2029. Kể từ 2003, Mỹ đã đầu tư hơn 110 tỷ USD vào phản ứng toàn cầu với HIV/AIDS qua PEPFAR và đã chi 12,4 tỷ USD trong năm 2024.
Các phản ứng gồm hoạt động từ thiện và kế hoạch tăng tự lực: Bill Gates cam kết dành phần lớn trong 200 tỷ USD tài sản quỹ từ thiện trong hai thập niên tới cho châu Phi, và lãnh đạo châu Phi thúc đẩy kế hoạch đáp ứng 60% nhu cầu vắc-xin trong nước vào năm 2040. Đồng thời vẫn có tiến bộ y tế và đổi mới, như thuốc HIV uống hai lần một năm với chi phí hợp lý, phương pháp điều trị sốt rét hứa hẹn và vắc-xin sốt xuất huyết liều đơn sản xuất ở Brazil. COP30 tại Brazil đạt thỏa thuận huy động 1,3 nghìn tỷ USD mỗi năm vào 2035 và tăng gấp đôi tài chính thích ứng vào 2025, gấp ba vào 2035. Nhiều sáng kiến địa phương, từ năng lượng mặt trời ở Gaza tới dự án khử mặn và ứng dụng AI trong y tế, đang tăng cường khả năng chống chịu và đổi mới.
Bài viết do ban Toàn cầu của SciDev.Net thực hiện.
Từ khó
- viện trợ — tiền hoặc hàng hóa giúp đỡ cho nước hoặc cộng đồngviện trợ quốc tế, viện trợ nước ngoài
- đình chỉ — tạm dừng một hoạt động hoặc chương trình
- sa thải — khiến người làm mất việc, chấm dứt hợp đồngsa thải hàng loạt
- rút khỏi — ngừng tham gia hoặc rời bỏ một tổ chức hoặc hiệp ướcrút khỏi WHO
- tự lực — khả năng tự lo và tự cung cấp nhu cầu cơ bảntăng tự lực
- khả năng chống chịu — năng lực chịu đựng và hồi phục sau khủng hoảng
- tài chính thích ứng — nguồn tiền để điều chỉnh ứng phó biến đổi khí hậu
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Bạn nghĩ việc giảm viện trợ quốc tế sẽ ảnh hưởng thế nào đến dịch vụ y tế ở các nước thu nhập thấp? Hãy nêu hai hậu quả cụ thể từ bài.
- Những biện pháp nào trong bài có thể giúp các quốc gia tăng khả năng chống chịu lâu dài? Bạn đánh giá hiệu quả của chúng ra sao?
- Các tổ chức và nhà tài trợ tư nhân như Bill Gates có thể thay thế hoàn toàn vai trò của viện trợ quốc tế không? Vì sao bạn đồng ý hoặc không đồng ý?
