Nghiên cứu công bố trên Journal of Experimental Biology do Clément Vinauger (Virginia Tech) và Claudio Lazzari (University of Tours) dẫn đầu cho thấy muỗi Aedes aegypti có khả năng học liên kết mùi DEET với phần thưởng thức ăn. Nhóm chọn một mô hình điều kiện hóa: muỗi được giữ sau lớp lưới vải, một túi máu ấm đặt gần đó và mùi DEET được đưa vào khi chúng tiếp xúc với thức ăn.
Sau bốn lần lặp mô phỏng, hơn 60% số muỗi cố gắng tiếp cận khi chỉ thấy mùi DEET. Trong một thí nghiệm bổ sung, muỗi chưa được huấn luyện tránh bàn tay bôi DEET, trong khi muỗi đã được huấn luyện lại bị thu hút về phía bàn tay đó. Cùng dạng liên kết xuất hiện khi dùng đường thay cho máu làm phần thưởng.
Vinauger nhấn mạnh phát hiện này thay đổi một giả định phổ biến rằng thuốc xua chỉ hoạt động nhờ tính chất hóa học. Ông và các đồng nghiệp không đề nghị ngưng dùng DEET, vì đây vẫn là một trong những thuốc xua hiệu quả, đặc biệt ở vùng dịch. Họ lưu ý thời điểm bôi và nồng độ quan trọng: bôi lại đều đặn có thể duy trì bảo vệ, còn quần áo xử lý có thể kém tin cậy khi nồng độ DEET trên vải giảm theo thời gian.
Nhóm nghiên cứu cũng dựa trên công trình trước đó về khả năng học và nhớ của muỗi, trong đó có sự kết hợp khứu giác và thị giác, tránh người vung tay, và phản ứng với mùi xà phòng. Khi Aedes aegypti mở rộng phạm vi và kháng côn trùng tăng, hiểu hành vi muỗi ở mức phân tử, thần kinh và hành vi trở nên càng quan trọng.
Từ khó
- điều kiện hóa — quá trình học bằng liên kết tín hiệu và kết quả
- phần thưởng — điều tích cực cho hành vi như thức ăn
- huấn luyện — dạy để thay đổi hành vi qua lặp lại
- khứu giác — khả năng nhận biết mùi bằng mũi
- nồng độ — lượng chất có trong một đơn vị
- kháng côn trùng — sự giảm tác dụng của thuốc diệt côn trùng
- thần kinh — hệ mô và tế bào điều khiển hành vi
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Việc muỗi học liên kết mùi DEET với phần thưởng có thể ảnh hưởng thế nào tới chiến lược phòng chống muỗi ở cộng đồng?
- Những biện pháp nào nên được cân nhắc để duy trì hiệu quả bảo vệ khi dùng DEET, theo bài báo?
- Bạn nghĩ hiểu hành vi muỗi ở mức phân tử, thần kinh và hành vi sẽ giúp cải thiện phòng chống muỗi như thế nào?
