Tufts Üniversitesi’nde geliştirilen NeuroBridge, nörotipik kişilerin otistik kişilerle iletişimdeki farklılıkları daha iyi anlamasına yardımcı olmak için tasarlanmış bir yapay zekâ aracıdır. Araştırmacılar, otistik kişilerin beden dili veya ses tonu gibi sözsüz ipuçlarına daha az güvenebildiğini, mecaz ve ironiye eğilimli ifadeleri sıklıkla kelimenin düz anlamıyla yorumlayabildiğini ve genellikle doğrudan, açık dili tercih ettiklerini belirtiyor. Buna karşılık nörotipik kişiler bazen doğrudan ifadeleri kaba veya empati eksikliği olarak değerlendirebiliyor.
NeuroBridge, büyük dil modelleri kullanarak kullanıcı bilgisine dayalı konuşma senaryoları oluşturuyor ve her durumda üç farklı yanıt seçeneği sunuyor; seçenekler anlam bakımından benzer fakat üslup, açıklık ve ifadelendirme açısından ayrılıyor. Örneğin kar küremeyi hızlandırma isteğini farklı biçimlerde sorma yolları gösteriliyor: iki seçenek "evet" ya da "hayır" ile yanıtlanabilecek kısa sorular sunarken, üçüncü seçenek açıkça tavsiye talep ediyor. Araç, kullanıcıları Grice ilkelerine uygun şekilde açık, kısa ve düzenli konuşmaya yönlendiriyor.
Proje liderleri aracın anlık çeviri yapmadığını, amaçlarının nörotipik kişilere nörotipler arası iletişimi doğrudan deneyimleme ve otistik kişilerin iletişim tercihlerini öğrenme imkânı sağlamak olduğunu belirtiyor. Çalışmayı yöneten ekip sosyal modelini esas aldı ve tasarım ile doğruluğu iyileştirmek için otistik gönüllülerden oluşan bir kuruldan yinelemeli geribildirim aldı. NeuroBridge testlerde olumlu geribildirim aldı; katılımcılar aracın konuşmanın bazı bölümlerinin otistik bir kişi tarafından nasıl farklı algılanabileceğini görmeyi kolaylaştırdığını söyledi.
Araştırmacılar projeyi Tufts’taki nöroçeşitlilik gösteren öğrencilere destek sağlamak, StAAR Center ve diğer kampüs kaynaklarıyla çalışmak ve aracı ölçeklendirme ile etkiyi değerlendirme yollarını araştırmak üzere geliştirmeye devam ediyor. Projeye ilişkin makale 27th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility konferansında yayımlandı.
Zor kelimeler
- nörotipik — genellikle sosyal iletişimde yaygın olan beyin özellikleri
- otistik — otizm spektrumunda iletişim ve davranış özellikleri olan
- yapay zekâ — bilgisayarların insan benzeri kararlar alması teknolojisi
- büyük dil modeli — çok miktarda metinle dil öğrenen yapay zekabüyük dil modelleri
- sözsüz ipucu — sözle söylenmeyen beden dili veya ses tonu işaretisözsüz ipuçlarına
- yinelemeli geribildirim — tekrarlı yorumlar ve düzeltmelerle ilerlemeyi sağlama süreci
- ölçeklendirme — bir hizmeti veya aracı daha geniş kullanıma yayma işi
- nöroçeşitlilik — bireylerin beyin işleyişindeki doğal farklılıkların bütünü
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Sence NeuroBridge nörotipik kişilerin otistik kişilerle iletişim şeklini nasıl etkileyebilir? Neden örnek verin.
- Aracın anlık çeviri yapmaması hangi avantajlar veya dezavantajlar getirebilir?
- Bir üniversitede bu tür bir aracı ölçeklendirmek ve etkisini değerlendirmek için hangi adımlar atılmalıdır?
İlgili makaleler
Robotik protezle yürüyüşte beden algısı değişiyor
Yeni bir çalışma, robotik alt ekstremite protezi kullanmayı öğrenen insanlarda performansın düzelmesine rağmen yürüyüş algısının beklenmedik biçimde değiştiğini gösteriyor. Araştırma görsel veya başka geri bildirimlerin eğitimde yararlı olabileceğini öneriyor.
El Salvador'da yapay zeka ve DoctorSV tartışması
El Salvador hükümeti yapay zekâyı kamu hizmetlerinde ana araç olarak sunuyor. Nisan 2026'da DoctorSV'nin ikinci aşaması duyuruldu; bazı kurumlar destekliyor, sağlık çalışanları ve uzmanlar ise gizlilik ve hizmet kalitesi konusunda endişeli.
Yapay zekâ cerrahi dikiş eğitiminde öğrencilere koçluk ediyor
Johns Hopkins’te geliştirilen yapay zekâ aracı, dikiş çalışırken öğrencilere anında kişiye özel geri bildirim veriyor. 12 tıp öğrencisiyle yapılan çalışmada deneyimler farklı çıktı ve ekip daha geniş erişim için evde kullanılacak bir sürüm planlıyor.
