Kış sporları, düşük sıcaklık, kaygan zemin, azalan görüş ve keskin ekipman nedeniyle ekstra risk içerir. Hız odaklı etkinlikler en fazla zararı verir; 2018 verilerine göre ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu kayak ve snowboardun kış sporları yaralanmalarının neredeyse %65'ini oluşturduğunu bildirdi. Sık görülen yaralanma türleri çarpışmalar, zorlanma yaralanmaları ve açık el üzerine düşme (FOOSH) olup bunlar el bileği burkulmaları veya kırıklarına yol açabilir.
Tufts University School of Medicine'de ziyaretçi klinik doçenti olan fizik tedavi uzmanı Robin Galley, doğru ekipman kullanımına vurgu yapıyor. Doğru ayarlanmış kayak, snowboard veya kar ayakkabıları ile hareketi kısıtlamayan, vücudu sıcak tutan giysiler ani ve kronik yaralanma riskini azaltır. Uygun olmayan ekipman, örneğin kötü oturan bir bot, hem düşme riskini artırır hem de zamanla baskı noktalarına yol açar. Organizasyonların çam iğneleriyle zemin kontrolü yapması ve erime-yeniden donma koşullarının kask ile kaval koruyucularının önemini yükseltmesi gibi noktalara dikkat edilmelidir. Direk tutarken düşen sporcularda ulnar kollateral bağ yırtılması yani "kayakçının başparmağı" görülebilir.
Soğuk havada ısınma kritik önemdedir. Galley, Ocak 2025'te Torino, İtalya'da Kış Dünya Üniversite Oyunları'nda ABD'li öğrenci sporculara destek verdi ve turlar arasında aktif kalmanın önemini vurguladı. Basit hareketler optimal vücut sıcaklığını korumaya yardımcı olur:
- Bacak sallamalar ve çömelmeler
- Hafif kardiyo ve jumping jack
- Günlük esneme veya yoga
Kişisel kondisyonun ve geçmiş sakatlanmaların bilinmesi gerekir; hareketsizlik sonrası ekstra dinamik esneme önem taşır. Hem erkeklerde hem kadınlarda yaşla kemik yoğunluğu düşer ve kırık riski artar; kadınların daha geniş pelvisleri diz açılarını değiştirerek örneğin ön çapraz bağ (ACL) yaralanmalarına katkıda bulunabilir. Sezon dışı çapraz antrenman hazırlığı, araziyi beceri düzeyine uygun seçme, ders alma, dinlenme ve uyku ile iyileşme sürecinde dokuları güvenli sınırların ötesine zorlamaktan kaçınma gibi önlemler güvenli dönüşe yardımcı olur. Bir fizik tedavi uzmanıyla çalışmak dinlenme dönemlerini ve rehabilitasyonu yönlendirerek daha güvenli ve güçlü bir geri dönüş sağlar.
Zor kelimeler
- yırtılma — dokuda veya bağda ortaya çıkan kopma durumuyırtılması
- çapraz antrenman — farklı kas gruplarını çalıştıran sezon dışı antrenman
- kemik yoğunluğu — kemiklerin mineral miktarı ve sertlik derecesi
- burkulma — eklemde bağların gerilip zarar görmesi durumuburkulmaları
- kaval koruyucu — bacağın önünü darbelerden koruyan koruyucu ekipmankaval koruyucularının
- dinamik esneme — hareket halinde yapılan kas uzatma egzersizleri
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Bir fizik tedavi uzmanıyla çalışmanın sporcu için hangi somut faydaları olabilir? Örneklerle açıklayın.
- Kış sporları için ekipman seçimi ve doğru ayarın önemi hakkında ne düşünüyorsunuz? Kendi deneyiminizden veya metinden örnekler verin.
- Sezon dışı antrenman ve dinlenme planı hazırlarken hangi önceliklere dikkat edilmelidir? Kısa bir öneri listesi yazın.
İlgili makaleler
Karamoja'da çocuk yiyecek ve suyu Salmonella ile kontamine
Kuzeydoğu Uganda'nın Karamoja bölgesinde yapılan bir çalışmada, beş yaş altı çocukların tükettiği yiyecek ve su örneklerinin neredeyse yarısında ilaca dirençli Salmonella bulundu. Bu durum ishal ve yetersiz beslenmeyi kötüleştiriyor.
