Azerbaycan’da Yeni Queer Kısa Filmler ve Hak İhlalleri ^{CEFR B2}

Azerbaycan’da LGBTİQ+ topluluğu uzun süredir hak ihlalleri, ayrımcılık ve nefret suçlarıyla karşılaşıyor. Ülke ILGA-Europe’ün Rainbow Map’inde yıllardır düşük puan aldı ve devlet yetkililerinin nefret söylemlerindeki artış, sanat ile sinema alanlarında sistematik dışlanmanın derinleşmesine neden oldu. Bu durum yerel perdede queer temsillerin yokluğunu ve olumsuz betimlemeleri açıkladı.

Yanıt olarak yeni bir kısa film ve belgesel dalgası oluştu. Ölçeği küçük olsa da bu yapımlar, daha önce sessiz kalmış yaşamları belgeliyor ve Azerbaycan’da queer sinema için bir zemin yaratmaya çalışıyor. Yönetmen kadrosu yerel trans ve non-binary yazarlar, Azerbaycan Devlet Kültür ve Sanat Üniversitesi mezunları ve bazı yabancı isimleri içeriyor. Hugh Davies ile Helen Spooner’in All Monsters Are Human filmi, Bakü ve İstanbul arasında yaşayan üç queer kişinin (Roma, Lady Cat, Lisa) hikâyesini görüşme ve animasyonla kuruyor; film cinsel saldırı, polis şiddeti ve hayatta kalma stratejilerini gösteriyor.

Yerel sinema geçmişte queerliği çoğunlukla alay veya korku unsuru olarak kullandı; ilk homoseksüel karakter ancak 2014'te göründü. Kamu tartışmalarında bazı yorumcular Batı tarzı filmlerin ulusal sinemaya zarar verebileceğini savunuyor, eleştirmenler ise uluslararası uygulamalara yönelik itirazlar yazdı. Genç yönetmenler ise kişisel arşivler ve anılarla geçiş, yalnızlık ve güvenlik konularını işler. Miray Deniz’in Avaz Hafizli filmi 22 Şubat 2022'de öldürülen 23 yaşındaki aktivistin yaşamını, duruşmada arkadaşların dışlanmasını ve nefret suçu boyutunun görmezden gelinmesini belgeliyor; katilin ardından dokuz buçuk yıl hapis cezası verildiğini kaydediyor.

Kamuya açık bir QueerRadar soruşturması 2013–2023 arasında Azerbaycan’da en az 15 LGBTİQ+ kişinin silahla saldırıya uğradığını ve 12 kişinin öldürüldüğünü tespit etti. Bu rakamlar, kötü yürütülen soruşturmalar ve ulusal hukukta nefret suçu sınıflandırmasının olmaması nedeniyle muhtemelen eksik bildiriliyor. Net bir Yeni Queer Sineması hareketi olmasa da bağımsız filmler onlarca yıllık sessizliği doldurmaya başlıyor; heteronormatif temsillere meydan okuyarak queer bir bakış inşa ediyor ve ev, aidiyet ile hayatta kalma sorularını irdeliyor.