Asjchabad: witte marmerstad en verborgen tekorten ^{CEFR B2}

Asjchabad, de hoofdstad van Turkmenistan, valt op door wijdverspreid wit marmer en gouden standbeelden en wordt soms beschreven als steriel en ongewoon stil, als een filmset zonder acteurs. In 2013 stond de stad in het Guinness World Records voor de hoogste dichtheid van met wit marmer beklede gebouwen: 543 bouwwerken met samen 4.5 million vierkante meter Italiaans steen. De regering onder president Serdar Berdimuhamedow gebruikt de esthetiek van de "Witte Stad" als een visueel signaal van macht en stabiliteit.

De omvangrijke stadsvernieuwing kostte naar schatting USD 14 miljard en werd betaald uit inkomsten uit aardgas; de gasreserves, genoemd "Blue Gold", behoren tot de vierde grootste ter wereld. De staat ontvangt 85 percent van zijn inkomsten uit energie-exporten naar China, Rusland en mogelijk Europa. Grote projecten omvatten wat de staat noemt het grootste overdekte reuzenrad en het grootste paardenvormige stadion ter wereld. Officiële cijfers en praktijken tonen strakke controle: de staat claimt bijna 99 procent van de verkiezingsstemmen, terwijl de werkloosheid wordt geschat op 60 percent. Nieuwe wijken zijn juridisch voorbehouden aan geregistreerde burgers, waardoor veel gebieden leeg blijven.

Achter fonteinen en parken woedt een ernstige hydrologische en humanitaire crisis. De Amu Darya-rivier trekt zich terug door klimaatverandering en regionaal wanbeheer, en landelijke provincies kampen met krimpende watervoorraden terwijl de hoofdstad water gebruikt voor sierparken. Turkmenistan voert 60 percent van zijn voedsel in; veel gezinnen geven 70 to 80 percent van hun inkomen uit aan basisboodschappen. De staat is van plan enkele gesubsidieerde voedselschema's te sluiten, en duizenden ambtenaren, waaronder leraren en artsen, worden naar katoenvelden gestuurd om quota te halen.

Informatie en beweging zijn sinds 1991 strikt gecontroleerd: de geheime politie KNB houdt digitale activiteiten in de gaten en het gebruik van een VPN is strafbaar. Buitenlandse publicaties en bibliotheken zijn gesloten en vervangen door staatstemmateriaal zoals de Ruhnama. Er zijn meldingen dat vrouwen banen verloren om kleding- of make-upkeuzes en dat jonge mannen werden gearresteerd vanwege baarden. Een campagne die "Bewijs dat ze leven!" heet documenteert meer dan 120 gedwongen verdwijningen, waaronder Boris Shikhmuradov en Ogulsapar Muradova, wier lichamen bij terugkeer sporen van marteling vertoonden. Gevangenen worden volgens rapporten in isolatie en door uithongering gehouden in gevangenissen zoals Ovadan-Depe. Internationale waarnemers beschrijven de hoofdstad als een gepolijste façade die diepe tekorten en ernstige beperkingen van vrijheid verbergt, zichtbaar in een vrijheidsscore van 1 van de 100.