TASBAQA — la testudo de la UstyurtCEFR A2
31 Aug 2025
Adaptita el Vlast.kz, Global Voices • CC BY 3.0
Foto de GWANGJIN GO, Unsplash
La Ustyurt-plateaĵo etendiĝas tra Turkmenistano, Uzbekio kaj okcidenta Kasakstano. Tie vivas la centraazija testudo, nomata Tasbaqa. Homa agado estas la ĉefa minaco: oni komercas per testudoj, kelkfoje la bestoj estas hazarde mortigitaj, kaj ili povas enteniĝi en bovaj trencoj.
La brita reĝisoro Saxon Bosworth faris mallongan dokumentfilmon TASBAQA pri la testudo. Li renkontis la plateaĵon en 2020 sur la karakalpak-a flanko de Uzbekio dum li dokumentis Artemia-salrrakojn. Li vidis la klifojn de rokoj, kiuj estas 21–23 milionoj da jaroj malnovaj, kaj poste decidis rakonti la historion de la Tasbaqa kun lokaj esploristoj.
La filmo montras tagon kiu reprezentas la aktivan fenestron de du-ĝis-tri monatoj. La bestoj aperas fine de marto por pariĝi kaj nutriĝi, kaj en majo ili revenas por longa hibernado; la Tasbaqa povas dormi ĝis 10 monatoj. TASBAQA estis montrita en julio en Londono, kaj la muzikaro estas havebla en platformoj kiel Spotify, Apple Music kaj YouTube.
Malfacilaj vortoj
- tortumo — speco de reptilio kun malmola ŝelo
- dokumentario — filmo kun faktoj pri temo
- vivon — stato de ekzisti kaj agi
- aktivaj — aganta, ne malactiveaktivan
- homa — rilatanta al homoj
- medio — ĉirkaŭaĵo, kie io ekzistas
Konsilo: ŝovu la musmontrilon, fokusu aŭ tuŝu la reliefigitajn vortojn en la artikolo por vidi rapidajn difinojn dum legado aŭ aŭskultado.
Diskutaj demandoj
- Kial oni pensas, ke tortumo estas interesa?
- Kiel homa agado povas minaci la naturo?
- Kio estas la graveco de dokumentarioj pri naturo?
Rilataj artikoloj
Klimata ŝanĝo kaj farmado en Nord‑Kivu
En Nord‑Kivu (orienta Demokrata Respubliko Kongo) klimatŝanĝoj mallongigis la pluvan sezonon, plifortigis punktojn de pluvo kaj pliigis sekecajn periodojn. Ekspertoj sugestas irigacion, novajn semvarietojn kaj pli bonan planadon por protekti rikoltojn.
Organika sterko el nigra soldatmuŝo helpas kamparanojn en Mzimba
Esploristoj en Mzuzu University kreas organikan sterkon el forĵetaĵoj de la nigra soldatmuŝo, bioĉarbo kaj kaforesaĵoj por helpi kamparanojn en Mzimba, kiuj spertas malpliajn rendimentojn kaj ne povas pagi kemiajn sterkojn. Projekto inkludas trejnadon kaj testadon sur bananoj.
