#Medio149

22 Jan 2026

Klimato, konfliktoj kaj adapto en Malio

Malio estas tre vundebla al klimata ŝanĝo. Sekecoj kaj aliaj ŝokoj malfortigas agron kaj plifortigas konfliktojn; lokaj programoj, tradiciaj reguloj kaj ekonomiaj iniciatoj provas konstrui rezistecon kaj redukti rekrutadon.

A1 A2 B1 B2 Legi

Foto de Bob Brewer, Unsplash

21 Jan 2026

Varmaj tempoj igas monarkojn pli vundeblaj

Nova esploro montras, ke pli altaj temperaturoj malpliigas la toleremon de monarkaj papilioj al la parazito Ophryocystis elektroscirrha. Infektoj pli ol triobliĝis ekde 2002 kaj papilioj pli facile suferas en varmaj kondiĉoj.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

21 Jan 2026

Malaltaj dozoj de chlorpyrifos akcelas maljuniĝon ĉe fiŝoj

Esploro gvidata de Jason Rohr trovis, ke longtempa ekspozicio al malaltaj niveloj de la insekticido chlorpyrifos akcelas ĉelan maljuniĝon kaj mallongigas la vivdaŭron de fiŝoj. Efikoj aperis ĉe koncentriĝoj sen tuja toksikeco.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

20 Jan 2026

La mondo en epoko de akva bankroto

La United Nations University publikigis la 20 de januaro raporton, kiu avertas pri mondskala “akva bankroto”. La raporto montras mankon de trinkakvo, malpliiĝon de grundakvo kaj riskojn por nutraĵprovizo.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

13 Jan 2026

Studado: bruligado de plastaj ruboj kiel brulaĵo en urboj

Studado en Nature Communications montras, ke en multaj urbaj kvartaloj de malalt- kaj mezaenspezaj landoj homoj bruligas plaston por varmiĝo. La enketo, kun pli ol 1 000 partoprenantoj en 26 landoj, ligas tion al manko de rubkolekto kaj energipovreco.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

12 Jan 2026

Vitamino C eble protektas spermon kontraŭ potasa perklorato

Nova studo per fiŝa modelo montras ke potasa perklorato malpliigas fekundecon kaj damaĝas la testikojn. Koadministro de vitamino C plibonigis fekundecon kaj reduktis damaĝojn, sed bezonatas plia esploro.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

11 Jan 2026

Pakistano: tribunaloj agnoskas rajton al sana medio

Tribunaloj en Pakistano pli kaj pli rekonas konstitucian rajton al sana medio. Samtempe raporto de UNEP kaj individuaj kazoj montras strukturajn, procedurajn kaj financajn barojn, do reformistoj petas instituciajn ŝanĝojn.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

9 Jan 2026

Uragano Melissa trafis Jamajkon

La 28an de oktobro 2025 uragano Melissa trafis Jamajkon post kresko super tre varmaj oceanoj. Multaj homoj perdis hejmojn; volontuloj helpis kun distribuado kaj purigado, kaj estas vokoj por pli forta preparado kaj respondeco.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

9 Jan 2026

Kultivaĵperdoj en Barato pro klimato, plagoj kaj poluado

En Barato perdoj de kultivaĵoj kreskas pro klimata variado, plagoj kaj poluado. Neatenditaj pluvegoj, fungaj toksinoj kaj manko de stokado pligravigas la problemon, dum teknologioj helpas averton.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

5 Jan 2026

Senarbarigo en la Kongobaseno tuŝas indiĝenajn popolojn

En la Respubliko Kongo la Kongobaseno kaj ĝiaj komunumoj suferas perdojn pro ekstraktaj agadoj kaj investoj. Ĉinaj firmaoj parto‑partas en agrikulturo, minado kaj ligna industrio, kaj lokaj organizoj avertas pri mediaj kaj homaj riskoj.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

4 Jan 2026

Fortaj pluvoj kaj inundoj trafis Himachal Pradesh

Fortaj pluvoj kaj terglitoj kaŭzis severajn inundojn en partoj de Himachal Pradesh ĉi-jare. Mandi estis grave trafita en junio; multaj homoj perdis hejmojn kaj familianojn kaj nun provas rekonstrui siajn vivojn.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

1 Jan 2026

Tablotenisa asocio helpas planti arbojn en Safashahr

En Safashahr, urbo en la nordo de Fars-provinco, tablotenisa asocio organizas volontulajn medio-agadojn. Junaj ludantoj kaj familioj plantis sekem-rezistajn arbojn kun la loka Departemento de Naturaj Rimedoj.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi

31 Dec 2025

Eko-karbo en Kameruno kaj pura kuirado

En Kameruno hejmoj provas eko-karbon por kuiri. Tiu brulaĵo venas el agrikulturaj rubaĵoj kaj produktantoj asertas, ke ĝi brulas pli malmulte da fumo. La registaro kaj internaciaj iniciatoj celas protekti arbarojn kaj plialtigi aliron al pura kuirado.

Nivelo

A1 A2 B1 B2 Legi