TASBAQA — la testudo de la UstyurtCEFR B2
31 Aug 2025
Adaptita el Vlast.kz, Global Voices • CC BY 3.0
Foto de GWANGJIN GO, Unsplash
La Ustyurt-plateaĵo, vasta argila dezerto kiu etendiĝas tra Turkmenistano, Uzbekio kaj okcidenta Kasakstano, estas hejmo de la centraazija testudo nomata Tasbaqa. Homa agado estas prezentata kiel la ĉefa minaco: eksporto kaj komerco de testudoj, hazarda mortigo kaj enteniĝoj en bovaj trencoj endanĝerigas individuojn kaj malfortigas la populaciojn en ĉi tiu sentema ekosistemo.
La brita reĝisoro Saxon Bosworth kreis mallongan dokumentfilmon, TASBAQA, post sia unua vizito al la plateaĵo en 2020 sur la karakalpak-a flanko de Uzbekio, kie li dokumentis Artemia-salrrakojn. Li emfazis la impreson pri la klifoj el rokoj 21–23 milionoj da jaroj malnovaj kaj pri lokaj terminoj kiel "chinks" kaj "sors". Post dialogo kun lokaj esploristoj, li decidis rakonti la longan rilaton inter la testudo kaj ĝia medio.
La filmo sekvas unu tagon kiu simbolas la du-ĝis-tri monatojn da aktiva periodo por la testudo: la bestoj aperas fine de marto por pariĝo kaj nutriĝo, kaj en majo ili iru al longa hibernado; la Tasbaqa povas dormi ĝis 10 monatoj. TASBAQA estis montrita en julio ĉe la Royal Geographical Society en Londono.
La muzika komponanto estas grava por la filmo: du dombra-maestroj registris tradician kazaĥan muzikon — Kosaman Saparbayev (Zhanaozen, Mangystau) prezentas Tokpe kuy, kaj Ali Akyltai (Almaty) prezentas Shertpe kuy — kaj la muziko estas havebla en Spotify, Apple Music kaj YouTube. Konservadaj grupoj kaj la Tasbaqa Fund, kies direktoro Yuliya Zaugg diris ke la filmo donas voĉon al la testudoj, esperas ke la projekto altirus atenton kaj subtenon por protekti la fragilan Ustyurt-ekosistemon kaj instigi aliancanojn kaj amikojn por helpi pri konservado.
Malfacilaj vortoj
- plateaĵo — granda plata regiono de teroUstyurt-plateaĵo
- endanĝerigi — kaŭzi riskon al vivo aŭ populacioendanĝerigas
- enteniĝo — tenado de besto sub homa kontroloenteniĝoj
- sentema — facile vundebla aŭ tuŝebla pro ŝanĝoj
- dokumentfilmo — filmo kiu prezentas realajn faktojndokumentfilmon
- hibernado — longa dormo aŭ malaktivigo en vintro
- fragila — facile rompebla aŭ malstabilafragilan
- eksporto — vendo kaj translokigo de varoj al eksterlando
Konsilo: ŝovu la musmontrilon, fokusu aŭ tuŝu la reliefigitajn vortojn en la artikolo por vidi rapidajn difinojn dum legado aŭ aŭskultado.
Diskutaj demandoj
- Kiajn rimedojn, laŭ la teksto, povus subteni konservadaj grupoj por protekti la Ustyurt-ekosistemon? Argumentu per almenaŭ unu ekzemplo.
- Kiel mallonga dokumentfilmo povus helpi altiri atenton kaj subtenon por protektado de specioj kiel la Tasbaqa? Donu kialojn.
- Kio estas la signifeco de la Tasbaqa dormado ĝis 10 monatoj por ĝia konservado kaj por monitorado de la populacio?
Rilataj artikoloj
Nova nanofibra filtrilo kaptas karbondioksidon en konstruaĵoj
Esploristoj prezentis karbonan nanofibran aerfiltrilon, kiu rekte kaptas CO2 en konstruaĵoj. Vivcikla analizo montras altan efikecon kaj eblajn energisparojn, kaj teamo priskribas kolektadon, regeneradon kaj kontribuon al malpliigo de emisioj.
