La situacio en la altmontoj de Chiapas kombinas lingvajn, ekonomiajn kaj sekurecajn hindrojn por knabinoj kiuj volas studi kaj uzi teknologion. La teksto reliefigas familian historion de analfabeteco kaj migrado por instrui, kaj montras kiel hodiaŭ kelkaj junaj virinoj havas interreton kaj aliron al lernejoj, sed multajn ĉesas baroj kiuj kongruas tra generacioj.
Ĉefaj statistikoj ilustras la amplekson de la problemo: CONEVAL raportas 74.2% de la loĝantaro en malriĉeco kaj 46.5% en ekstrema malriĉeco; nur 31% de virinoj partoprenas la formalajn laborpostenojn, kontraste al la nacia mezumo de 45%. Analfabetecratoj en la stato estas ĉirkaŭ 16–17%, sed inter indiĝenaj virinoj ili atingas 25–30%. Proksimume 28% parolas indiĝenajn lingvojn kiel Tzotzil, Tzeltal kaj Chol, dum plej edukaj kaj ciferecaj rimedoj estas en la hispana, kio kreas lingvajn barojn.
La cifereca disigo estas klara: ~35% de kamparaj hejmoj havas interreton kontraŭ 75% en urboj; multaj centroj uzas malmodernajn komputilojn, spertas malstabilan elektron kaj en iuj vilaĝoj unu komputilo estas dividata inter 20 aŭ pli da studentoj. Perforto ankaŭ limigas partoprenon: en 2024 la Feminist Observatory registris 197 perfortajn mortojn de virinoj, el kiuj 63 estis konfirmitaj femicidoj.
Jam ekzistas iniciatoj kun mezuraj rezultoj:
- Low‑Tech (subtenata de UNICEF) donas lecionplanojn taŭgajn por poŝtelefonoj.
- Tecnolochicas trejnas knabinojn 12–17 jarajn en kodado, robotiko kaj STEM; partoprenantoj plibonigas ciferecajn kapablojn je 60%.
- Registara projekto tradukas 180 novajn lernolibrojn en 20 indiĝenajn lingvojn.
Trenirataj knabinoj jam kreas retejojn por kolektivoj pri virinaj rajtoj, kondukas kampanjojn kontraŭ hejma perforto kaj analizas femicidajn datumojn por avokado. Studoj de la World Bank sugestas, ke daŭra investo povus redukti analfabetecon je 10% en dek jaroj. Sen longdaŭra financado kaj politika subteno malriĉeco kaj genra perforto eble pliprofundigos la ciferecan disigon; la estonteco dependas de sekuraj, financitaj spacoj kie virinoj povas lerni kaj organizi sian komunumon.
Malfacilaj vortoj
- analfabeteco — mankanta kapablo legi kaj skribi
- malriĉeco — manko de mono kaj bazaj necesaĵoj
- cifereca disigo — granda diferenco en aliro al teknologio
- lingva baro — lingvo kiu malhelpas komunikadon kaj lernadonlingvajn barojn
- femicido — murdo speciale kontraŭ virino pro ilia seksofemicidoj
- iniciato — projekto aŭ agado por solvi problemoniniciatoj
- financado — provizo de mono por subteni programojn
- genra perforto — perforto kontraŭ persono pro ilia genro
Konsilo: ŝovu la musmontrilon, fokusu aŭ tuŝu la reliefigitajn vortojn en la artikolo por vidi rapidajn difinojn dum legado aŭ aŭskultado.
Diskutaj demandoj
- Kiel laŭ vi longdaŭra financado kaj politika subteno povus ŝanĝi la estontecon de la cifereca disigo en tiuj komunumoj?
- Kiuj el la priskribitaj iniciatoj ŝajnas al vi plej efikaj por subteni knabinojn, kaj kial?
- Kion povas fari lernejoj aŭ lokaj organizoj por redukti lingvajn barojn inter indiĝenaj lernantoj?
Rilataj artikoloj
Rapida 10-minuta ne-sanga antikorpa testo
Esploristoj ĉe University of Pittsburgh kreis porteblan teston kiu detektas antikorpojn en 10 minutoj sen sanga tirado. Sensiloj uzas karbonajn nanotubojn kaj mezuras antikorpojn en intersticia likvaĵo; laboro aperis en Analytical Chemistry.
Rikoltofiaskoj trafas virinajn farmistojn en okcidenta Kenjo
Pluvoj mankis fine de oktobro kaj komence de decembro en partoj de okcidenta Kenjo. Kultivaĵoj ĉesis kreski, farmistoj atendas malbonan rikolton, kaj virinoj farmistinoj estas aparte trafitaj pro limigita aliro al tero kaj mono.
GBI-piloto en St. Louis montris ekonomiajn avantaĝojn
Takso de la Garantita Baza Enspezo (GBI) piloto en St. Louis montras, ke regulaj mono-pagoj plibonigis ekonomian sekurecon, kredit-sanon kaj vivokvaliton por familioj kun malaltaj enspezoj. La piloto estis financita per ŝtataj kaj filantropiaj rimedoj.