One Health được nhiều lãnh đạo quốc tế ủng hộ như một cách hợp tác đa ngành giữa sức khỏe con người, động vật và môi trường. Tuy nhiên, khi một đợt bùng phát bắt đầu ở cấp địa phương thì hệ thống yếu và quản trị kém thường làm chậm phản ứng. Trường hợp ở Jelinkon, gần Mole National Park của Ghana, cho thấy một người tử vong trước khi bệnh do virus Marburg được xác nhận. Gần 30 người tiếp xúc đã được truy vết; họ có triệu chứng sốt cao, đau đầu dữ dội và chảy máu. WHO ghi nhận Marburg truyền từ dơi ăn quả, có thể giết tới 88% người nhiễm và hiện chưa có vắc xin hoặc phương pháp điều trị được phê duyệt.
Nhân viên thú y địa phương gửi mẫu xét nghiệm bằng phương tiện công cộng đến Tamale rồi Accra, và đôi khi phải để mẫu trong tủ lạnh khi vận chuyển chậm. Những khó khăn tương tự tồn tại ở nhiều nơi: các đợt bùng phát ở Kenya liên quan đến ăn thịt nhiễm bệnh, và dịch tả heo châu Phi tác động tới người nuôi lợn ở Côte d’Ivoire, Ghana và Kenya. Nguyên nhân lan nhanh gồm an toàn sinh học kém, chăn thả tự do, bán panik gia súc ốm và thiếu bồi thường cho nông dân.
Africa Centres for Disease Control and Prevention đã đưa ra khuôn khổ toàn châu lục và các hướng dẫn, gồm cả African Union Framework for Antimicrobial Resistance Control và chiến lược mới về phòng bệnh lây từ động vật và biến đổi khí hậu. Yewande Alimi của Africa CDC nói các sáng kiến nhằm tạo cơ chế phối hợp đa ngành có bảo trợ pháp lý và tài chính, nhưng triển khai bị cản trở bởi lãnh đạo chính trị yếu, nhiệm vụ phân mảnh, chia sẻ dữ liệu kém, tài trợ hạn chế và sự tham gia cộng đồng chưa đủ.
Các chuyên gia kêu gọi hành động cụ thể:
- Xét nghiệm phân tán và phòng thí nghiệm di động.
- Đội phản ứng nhanh có đào tạo.
- Quản trị địa phương mạnh hơn và tài trợ bền vững.
Rudolf Abugnaba-Abanga yêu cầu đưa One Health và ưu tiên khí hậu vào chính sách ngành, ngân sách và chỉ số hiệu suất. Ở Kenya, dù có Zoonotic Disease Unit, chỉ một số ít trong 47 county có đơn vị One Health hoạt động. Patrick Muinde ghi nhận giám sát phân mảnh và vai trò giữa các bộ không rõ ràng; ông nói khoảng 60% các bệnh truyền nhiễm đã biết là lây từ động vật và lên tới 75% các bệnh mới nổi có nguồn gốc từ động vật. Ngăn ngừa đại dịch tiếp theo phụ thuộc vào việc biến chính sách thành hành động qua quản trị rõ ràng, giám sát hoạt động, tài trợ và quyền sở hữu địa phương.
Từ khó
- truy vết — tìm và theo dõi những người tiếp xúc
- an toàn sinh học — biện pháp hạn chế rủi ro bệnh từ động vật
- bồi thường — tiền hoặc hỗ trợ cho người bị thiệt hại
- giám sát — quan sát và thu thập dữ liệu về bệnh
- tài trợ bền vững — nguồn kinh phí ổn định lâu dài
- phòng thí nghiệm di động — phòng xét nghiệm dễ di chuyển đến hiện trường
Mẹo: di chuột, dùng phím Tab hoặc chạm vào các từ được tô sáng trong bài để xem định nghĩa nhanh ngay khi bạn đọc hoặc nghe.
Câu hỏi thảo luận
- Tại sao tài trợ bền vững lại quan trọng để ứng phó dịch bệnh theo bài viết? Hãy nêu hai lý do.
- Bạn đề xuất giải pháp nào để cải thiện việc vận chuyển và xử lý mẫu xét nghiệm ở vùng xa?
- Làm thế nào để tăng quyền sở hữu và quản trị địa phương trong các chương trình liên quan đến bệnh truyền từ động vật?
