Süperkütleli kara delikler çoğu büyük galaksinin merkezinde yer alır ve çok büyük kütlelere sahiptir. Samanyolu'nun merkezinde Sagittarius A* bulunur; kütlesi yaklaşık dört milyon Güneş'tir. Gökbilimciler kara delikleri doğrudan göremez; etkilerini yakın yıldızlar ve gaz üzerinde gözlemlerler.
The Astrophysical Journal Letters'ta yayımlanan çalışma, Syracuse Üniversitesi'nden Eric Coughlin ve meslektaşlarının bir yıldızın çok yakına yaklaşınca nasıl parçalandığını ve enkazın uzun bir akım oluşturduğunu açıkladığını gösteriyor. Akım zamanla kara deliğin etrafına sarılır; bu sarılmanın nedeni Newtoncu çekim değil, Genel Görelilik etkileridir. Akım parçaları çarpışınca büyük miktarda enerji açığa çıkar ve madde daha sonra akresyonla kara deliğe doğru spiralle düşer. Hem çarpışmalar hem de akresyon çok parlak ışık üretir ve olayı gözlenen bir parlama haline getirir.
Yüksek çözünürlüklü bilgisayar simülasyonları, parçalanmış gazın dar ve koherent bir akım oluşturduğunu; önce öngörülebilir bir yörünge izlediğini, sonra çarpışma ile parlama verdiğini gösteriyor. Bu simülasyonlar, olayların neden vakadan vakaya değiştiğini anlamaya yardımcı oluyor.
Zor kelimeler
- süperkütleli — çok büyük kütleye sahip olan nesne
- kara delik — ışığın bile kaçamadığı uzaydaki yoğun cisimkara delikler, kara delikleri
- kütle — bir cismin içindeki madde miktarıkütlelere, kütlesi
- gökbilimci — uzayı ve gökcisimlerini inceleyen bilim insanıGökbilimciler
- enkaz — parçalanmış veya yıkılmış madde kalıntısıenkazın
- akım — akan veya hareket eden madde veya gaz bölümüuzun bir akım
- genel görelilik — uzay, zaman ve çekimi açıklayan fizik teorisi
- akresyon — maddelerin birikerek bir merkezde toplandığı süreçakresyonla
- çarpışma — iki veya daha fazla parçanın çarpma olayıçarpışmalar
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Metne göre kara delikleri doğrudan göremiyoruz. Bunun sonucunda hangi gözlemlere daha çok güvenilmelidir?
- Bilgisayar simülasyonları olayların neden vakadan vakaya değiştiğini anlamaya nasıl yardımcı olur? Kısa yazın.
- Bir yıldızın parçalanıp enkaz oluşturması ve parlama üretmesi sizi nasıl etkilerdi? Kısa nedenlerle açıklayın.
İlgili makaleler
Yangından Sonra Başaran Mantarlar
Yeni bir araştırma, bazı mantarların yangından sonra kömürleşmiş maddeyi kullanarak çoğaldığını ve bunun genlerinde gizli stratejilerle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Çalışma, mantar örneklerini toplayıp genomlarını inceleyerek bu mekanizmaları açıkladı.
Araştırmacılar meme hücrelerini destekleyen sentetik jel geliştirdi
UC Santa Barbara'da bir ekip, meme epitel hücrelerini destekleyen alg bazlı bir sentetik membran geliştirdi. Araştırma Science Advances dergisinde yayımlandı ve jelin mekanik ile biyokimyasal özellikleri değiştirilerek hücre davranışının yönlendirilebildiğini gösterdi.
Eşitsizlik Salgınları Derinleştiriyor
Matthew M. Kavanagh, eşitsizliğin toplumları daha savunmasız hale getirdiğini ve salgınları kötüleştirdiğini söylüyor. Borç, teknoloji tekelleri ve sosyal eksikler salgınları uzatıyor; finans, teknoloji ve sosyal politika değişiklikleri öneriyor.
