İki yeni çalışma, Avrupa'da yaygın Sorex araneus türü köstebek farelerinin kış boyunca beyin ve diğer organları küçülttüğünü, ilkbaharda ise yeniden büyüdüğünü ortaya koydu. Bu mevsimsel değişim Dehnel fenomeni olarak adlandırılıyor ve hayvanların soğuk aylarda enerji gereksinimini azaltmasına yardımcı oluyor.
Stony Brook Üniversitesi ve uluslararası ortaklardan oluşan ekipler, kromozom ölçeğinde bir genom montajını mevsimsel beyin transkriptomlarıyla birleştirerek genetik yapı ile gen aktivitesindeki değişiklikleri karşılaştırdı. Genome Research makalesi, sonbahardan kışa geçişte oksidatif fosforilasyon düzeninde değişimler ve artmış yağ asidi metabolizması olduğunu rapor etti. Ayrıca glukoneogenezle ilişkili genlerin ifade düzeyinin yükseldiği ve FOXO sinyal yolunda artış görüldüğü bildirildi.
Molecular Biology and Evolution çalışması ise kromozom düzeninin bu beyin boyutu plastisitesini mümkün kılabileceğini inceledi. Ekip, daha önce bilinmeyen gen ifadesi değişiklikleri ve kromozomal yeniden düzenlemeler ile bu plastisite arasında bağlantılar buldu. Çalışmanın bulguları, mevsimsel küçülme ve yeniden büyüme döngüsünün genetik temellerine ışık tutuyor.
Zor kelimeler
- mevsimsel — yıl içindeki mevsimlere bağlı değişen
- genom — bir organizmanın tüm genetik materyalinin bütünü
- transkriptom — bir doku veya organdaki tüm RNA molekülleritranskriptomlarıyla
- oksidatif fosforilasyon — hücrede enerji üreten kimyasal süreç
- glukoneogenez — vücutta yeni glukoz üreten metabolik yolglukoneogenezle
- sinyal yolu — hücre içinde mesaj ileten biyolojik yolsinyal yolunda
- plastisite — bir doku veya organın kolayca değişebilme yeteneğiplastisitesini
- kromozom — genleri taşıyan hücre içindeki yapı
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Küçülmenin soğuk aylarda hayvanın enerji gereksinimini azaltmaya nasıl yardımcı olduğunu düşünüyorsunuz? Kısa açıklayın.
- Bilim insanları mevsimsel küçülme ve yeniden büyümenin genetik temellerini öğrendikten sonra hangi tür araştırmalar yapabilir? Örnek verin.
- Sizin çevrenizde mevsime bağlı vücut veya davranış değişikliği gösteren başka hayvanlar var mı? Varsa bir örnek ve nedenlerini söyleyin.
İlgili makaleler
Hindistan'da okul kitaplarından evrim çıkarıldı, uzmanlar geri istiyor
Bilim eğitimi uzmanları, NCERT'in okul fen kitaplarından Darwinci evrimle ilgili bölümleri çıkarmasına itiraz ediyor ve materyalin geri konmasını hükümetten talep ediyor. Değişiklikler, öğrenme yükünü hafifletme gerekçesiyle yapılmıştı.
