Gözlemciler, patlamalarından günler sonra iki nova yıldızının doğrudan interferometrik görüntülerini elde etti. Çalışma Nature Astronomy dergisinde yayımlandı ve CHARA Array ile interferometri kullanılarak yapıldı. Interferometri, birden çok teleskoptan gelen ışığı birleştirerek yüksek çözünürlük sağlıyor.
Novalar, beyaz cüce adı verilen yoğun bir yıldız kalıntısının eş yıldızından madde alması ve bir nükleer reaksiyonla patlamasıyla oluşur. Yeni görüntüler, atılan maddelerin birden fazla akım halinde çıktığını ve bazen atılmanın geciktiğini gösteriyor. Bu etkileşen akımlar şok dalgaları oluşturuyor ve yüksek enerjili gama ışınlarıyla bağlantılı bulunuyor.
Ekip 2021'de çok farklı iki novayı görüntüledi: V1674 Herculis hızlı evrilen bir nova olarak iki dik gaz çıkışı gösterdi; V1405 Cassiopeiae ise dış katmanlarını 50 günden fazla tuttu ve sonra serbest bıraktı. Fermi uzay teleskopu da aynı zamanda gama ışınlarını saptadı. Görüntüler, büyük gözlemevlerinden alınan spektrometre verileriyle desteklendi.
Yazarlar John Monnier ve Laura Chomiuk, sonuçların novaların nasıl patladığını ve yüksek enerjili radyasyon ürettiğini anlamada yeni bir pencere açtığını belirtti.
Zor kelimeler
- interferometri — farklı teleskoplardan gelen ışığı birleştirme tekniği
- nova — bir yıldızda ani parlaklık artışıyla ortaya çıkan olayNovalar, novayı
- beyaz cüce — yoğun ve küçük yıldız kalıntısı
- nükleer reaksiyon — atom çekirdeklerinde enerji açığa çıkaran süreçnükleer reaksiyonla
- şok dalgası — ani ve güçlü basınç dalgasışok dalgaları
- gama ışını — yüksek enerjili elektromanyetik radyasyon tipigama ışınlarıyla, gama ışınlarını
- spektrometre — ışığın farklı dalga boylarını ölçen aygıt
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Interferometri ile elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntüler bilim insanlarına nasıl yardımcı olabilir? Kısa cevap verin.
- Farklı iki novanın (hızlı evrilen ve gecikmeli atılma) davranış farkı size ne ima ediyor? Kısa açıklayın.
- Gama ışınlarının saptanması neden önemlidir? Örnek vererek iki cümleyle yanıtlayın.
İlgili makaleler
Karayiplerde mercan resiflerine yeni hastalık tehdidi
Institute of Marine Affairs (IMA), Stony Coral Tissue Loss Disease (SCTLD) adlı hastalığın Karayip resiflerinde büyük hasara yol açtığını uyarıyor. Hastalık 2014'ten beri birçok adaya yayıldı ve Tobago için ciddi bir risk oluşturuyor.
Yapay zekada önyargı ve gerçek dünya sorunları
Yapay zeka hızla yayılıyor; Nisan ayında ChatGPT haftalık bir milyar aktif kullanıcıya ulaştı. Araştırmalar önyargılı sistemlerin zararlı etkilerini gösteriyor. Teksas Üniversitesi araştırması, üç ana faktörün önyargıyı artırdığını buldu.
Ağaç farelerinin çıngıraklı yılan zehrine karşı genetik direnci
Araştırma, ağaç farelerinin çıngıraklı yılan zehrine karşı genetik değişikliklerle direnç geliştirmiş olabileceğini gösteriyor. Çalışma SERPINA3 genindeki kopya artışını ve bu genin ürettiği proteinlerin zehri nasıl etkisizleştirdiğini inceliyor; deneyler Michigan Üniversitesi laboratuvarında yapıldı.
