Endonezya Yerli Halklarının Arazi Mücadelesi COP30'teCEFR B2
26 Oca 2026
Uyarlanmıştır: Arpan Rachman, Global Voices • CC BY 3.0
Fotoğraf: Vagamood Sundaze, Unsplash
2025 COP30 toplantısında Belém'de yerli halklar orman koruyucuları olarak ön plana çıktı, fakat Endonezya'daki pek çok topluluk devlet destekli iklim ve kalkınma projelerinin arazi ve haklarını tehdit ettiğini bildiriyor. Örnek projeler arasında Poco Leok jeotermal santrali, Merauke bioenerji projesi, Kuzey Kalimantan'daki baraj inşaatı ve Nagekeo'daki Lambo Rezervuarı yer alıyor.
Endonezya'da tahminen 50 ila 70 milyon yerli insan var; bu insanlar 2.000'den fazla grup içinde yaşıyor ve 2.161 tanınmış yerli topluluk bulunuyor. Yerli toplulukların çoğu Borneo Adası'nda, ardından Sulawesi ve Sumatra'da yer alıyor.
Hükümet COP30'ta 1,4 milyon hektar yerel ormanı tanıyacağını taahhüt etti ve yarısından fazlası orman alanlarında bulunan 33,6 milyon hektar geleneksel toprak için harita aldı. Ancak AMAN bu taahhüdün, gerçek yerli katılımı ve arazi anlaşmazlıklarına kalıcı çözümler getirilmeden sembolik kalabileceğini vurguladı.
AMAN 2025'te 135 geleneksel arazi gasbı vakası kaydetti; sonuçta 109 yerli topluluktan 3,8 milyon hektar kaybedildi ve 162 topluluk kriminalizasyon ile şiddet yaşadı. AMAN genel sekreteri Rukka Sombolinggi, 2025'te 38 milyon hektar yerli arazisinin alındığını, önceki on yılda 11,7 milyon hektar el konulduğunu ve yıllık ortalamanın 1,1 milyon hektar olduğunu belirtti. Örgüt, Cumhurbaşkanlığı Düzenlemesi'nin güvenlik güçlerini yerli topraklarına soktuğu ve militarizasyon riskini artırdığı uyarısında bulundu; ayrıca Yerli Halklar Yasası'nın parlamentoda 10 yıldan uzun süredir bekletildiğini söyledi.
COP30'ta yerli hakları ana müzakerelerde nadiren tartışıldı; bazı süreçlerde 11 ülke küresel mülkiyet haklarını kapsayan 160 milyon hektarı tanımayı kabul etti. Filantropik gruplar ve bazı gelişmiş ülkeler yerli halkları desteklemek için 1.8 milyar dolar taahhütte bulundu. AMAN, Endonezya'nın 1,4 milyon hektarı geri kazanma vaadinin COP30 sonrası resmi bir ilerleme olmaması nedeniyle daha fazla dikkat gerektirdiğini belirtti.
Zor kelimeler
- koruyucu — bir şeyi veya yeri koruyan kişi ya da grupkoruyucuları
- taahhüt etmek — resmi veya yazılı olarak söz vermektaahhüt etti
- kriminalizasyon — bireyleri veya toplulukları suçlu gibi gösterme
- militarizasyon — askeri güç ve varlığın artması
- harita almak — bir bölgenin sınırlarını ve konumunu kaydetmekharita aldı
- rezervuar — su veya sıvı depolamak için yapılan büyük yapıRezervuarı
- tanımak — bir kişi veya hakkı resmi olarak kabul etmektanıyacağını, tanımayı
İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.
Tartışma soruları
- Devlet destekli projelerin yerli toplulukların arazi ve haklarını tehdit ettiği söyleniyor. Yerel halkların haklarını korumak için hangi önlemler alınabilir?
- AMAN, hükümetin taahhüdünün sembolik kalabileceğini söylüyor. Uluslararası taahhütlerin yerelde etkili olması için neler gerekir?
- Filantropik taahhütler ve hükümetin arazi tanıma adımları aynı anda ilerlediğinde hangi zorluklar veya fırsatlar ortaya çıkabilir?
İlgili makaleler
Yerli halklar COP30'da orman koruma ve toprak hakları istiyor
Belém'deki COP30 zirvesinde yerli halklar ve yerel topluluklar, tropik ormanların korunması, toprak haklarının tanınması ve iklim fonlarına doğrudan erişim talep etti. Talepler, GATC ve Earth Insight raporunun bulgularına dayanıyor.
