LingVo.club
Seviye
Yapay Zeka ve Küresel Erişim Eşitsizliği — Seviye B2 — Lionel Pincus and Princess Firyal Map Division, The New York Public Library. "New World, or, Western Hemisphere ; Old World, or, Eastern Hemisphere." The New York Public Library Digital Collections. 1790. https://digitalcollections.nypl.org/items/510d47db-b1f8-a3d9-e040-e00a18064a99

Yapay Zeka ve Küresel Erişim EşitsizliğiCEFR B2

7 Kas 2025

SeviyeA1A2B1B2

Uyarlanmıştır: Abdallah Abdallah, Global Voices • CC BY 3.0

Fotoğraf: The New York Public Library, Unsplash

Seviye B2 – Üst orta
5 dk
254 kelime

Makalede yapay zekanın ekonomik potansiyeli ile bunun dağılımındaki büyük eşitsizlikler karşılaştırılıyor. Tarihsel süreçler, Sanayi Devrimi'nden bu yana Kuzey'deki teknolojik ilerlemelerin sıklıkla Güney'de sömürüyle ilişkilendiğini gösteriyor. İki pedagojik yaklaşım tanımlanıyor: "Protestan pedagojisi" yerel ihtiyaçlara göre adaptasyonu mümkün kılıyor; "Katolik pedagojisi" ise ülkeleri teknolojinin kaynaklarına bağımlı kılıyor. Acemoglu ve Robinson'un 2012 tarihli Why Nations Fail kitabı da benzer temalara işaret ediyor.

Dünya Ekonomik Forumu AI'nın küresel ekonomiye USD 15.7 trillion ekleyebileceğini söylüyor ve kazançların büyük bölümünün yüksek gelirli ülkelere gideceği öngörülüyor. Afrika önemli miktarda veri üretiyor ama kıtada veri merkezleri yalnızca yüzde 2 oranında. COSAA 2025 katılımcıları AI'den kimin yararlanacağı konusunda güçlü kuşkular dile getirdi.

Kontrol ve erişim dengesizliğine dair somut örnekler de var: AFRINIC dijital egemenliği desteklemek için oluşturuldu, ancak AFRINIC'ten Cloud Innovation adlı şirkete geçen ve Lu Heng tarafından kurulan yaklaşık 7 milyon IPv4 adresi tartışma yarattı; operasyonların çoğu Asya'da yürütülüyor ve adreslerin Çin, Filipinler ve Hong Kong'daki şirketlere kiralanması endişe doğurdu.

Ayrıca ocak 2025'te Biden yönetiminin yayımladığı Interim Final Rule çip dağıtımını sınırlıyor ve ülkeleri katmanlara (Tier 1, Tier 2) ayırıyor; Tier 1 ülkelerinin çoğu serbest erişime sahipken pek çok Güney ülkesi Tier 2'de sınırlı erişimle kalıyor. Mevcut ABD Başkanı Donald Trump bu sistemi kaldırıp doğrudan pazarlık yapmayı planlıyor, ancak bunun daha eşit bir erişim sağlayacağının garantisi yok. Makale zayıf veri ekosistemleri, farklı veri yasaları ve kalite sorunlarına dikkat çekiyor ve şeffaflık, adalet, insan denetimi ile bölgesel iş birliğinin gerektiğini savunuyor. Bir öneri Birleşmiş Milletler'in AI'yı küresel hedeflerle uyumlu hale getirmesi ve bölgesel kuruluşlarla çalışarak veri standartları, koruma ve katılımı iyileştirmesidir.

Zor kelimeler

  • eşitsizlik — fırsatların ve kazançların eşit olmaması durumu
    eşitsizlikler
  • sömürü — bir grubun diğerini haksızca kullanma durumu
    sömürüyle
  • pedagoji — öğretim ve eğitim yöntemleri alanı
    pedagojisi
  • adaptasyon — yerel koşullara göre uydurma süreci
    adaptasyonu
  • egemenlik — bir topluluk veya ülkenin kendi kararlarını kontrol etme yetkisi
    egemenliği
  • şeffaflık — karar ve süreçlerin açık ve izlenebilir olması
  • veri ekosistemi — veri üretimi, depolama ve paylaşım ağları
    veri ekosistemleri

İpucu: Türkçe metni okurken veya ses kaydını dinlerken, vurgulanan kelimelerin üzerine gel, odaklan ya da dokun; anında kısa tanımlar görünür.

Tartışma soruları

  • Yapay zekâdan elde edilen kazançların büyük bölümünün yüksek gelirli ülkelere gitmesi Güney ülkeleri için hangi ekonomik ve sosyal sonuçlara yol açabilir? Kısa örneklerle açıklayın.
  • Afrika için veri merkezlerinin azlığı ve dijital egemenlik endişeleri göz önüne alındığında hangi yerel veya uluslararası adımlar etkili olabilir? Makaledeki örnekleri kullanarak öneriler verin.
  • Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kurumların veri standartları ve katılımı iyileştirme önerileri hakkında ne düşünüyorsunuz? Bu tür bir yaklaşımın faydaları ve olası zorlukları nelerdir?

İlgili makaleler